Konu Görünümü | Doğrusal Görünüm

DeRYa58 · 12-17-2005, 01:19 AM

Oktay Sinanoglu'nun kitabinda bunu ilk okudugumda cok hosuma gitti ve oturdum yazdim. Acikca konusmak gerekirse bunun suc olup olmadigini bilmiyorum ama insallah degildir. Ben sadece bir alinti yapiyorum ve tavsiye ediyorum.Sizlerle de paylasmak istedim. Umarim begenirsiniz.

(S.A.)

BiR NEV YORK RuYASI

Bir yaz gunu uyuya kalmisim. Kendimi , ruyamda onceleri epey vakit gecirmis oldugumuz Nev-York sehrinde buldum. Aradan uzun yillar gecmis , 2050- li yillara gelmisiz. Broadway den asagiya yuruyup meshur Times meydanina vardim. Gozlerim u¢sina oldugum koskoca Amerikan sigarasi , Amerikan arabasi reklu¢mlarini ariyordu. Evet gene o kocaman , dev bina buyuklugunde reklamlar vardi. Fakat hayret , gozlerime inanamayip bir daha baktim. Bir ulu binanin tum yuzunu kaplamis dev levhada , Turkce olarak (!) Nefis Rize uayi. iste Hakiki uay yaziyor. Yazinin yaninda lu¢le bicimli , ince belli , cam bardakta tavsan kani bir yas resmediliyordu. Sadece en dipte kucucuk harflerle ingilizce olarak Drink Real Tea eklenmistir.

Caddede sagima soluma bakinarak biraz daha ilerledim. Dukku¢nlarin isimleri dikkatimi cekti. Rahat Shoes , Dilber Giyim Fashions , Sultan Ahmet Leather , World Gezim gibi yarisi Turkce yarisi ingilizce isimler cogunluktaydi. Bir de Turkce Merkez lu¢fi , iyiden iyiye ingilizce Center sozcugunun yerini almis gorunuyordu. Buyuk , gorkemli bir binanin uzerinde yanip sonen isiklarla Turkce olarak Alisveris Merkezi yaziliydi. Car Merkezi , Flower Merkezi , Furniture Merkezi , Hair Merkezi,... merkezi de merkezi... Amerika-da her yani bir merkez lafidir kaplamis gidiyordu.

Az otede bir gazete dergi bayiine rastladim. Amerikan basin hayatinda acaba nasil degismeler olmus diye bir goz attim. Hatirladigim Amerikan dergileri yerine yepyenileri cikmisti. Kagitlari daha parlak , renkleri daha canli idiler, ama garip , galiba hepsi Turk dergileri idiler, cunku adlari Guncel , Hareket , Vurgu , Hanim kiz, Goruntu gibi Turkce adlardi. Birkac tanesini karistirdim. Yoo, bunlar Amerikan , ingiliz dergileri idi. Ancak iclerinde kullanilan dil cok Tuhafti. Mesela , ;ingilizce guzelim Media lu¢fi dururken pek sik Basin-Yayin sozu geciyordu. Bir de Turkce Secenek lu¢fina anlamli anlamsiz ne cok rastlaniyordu oyle. Pek acik secik , keskin bir sozcuk olmamakla beraber , ingilizce Alternative e ne olmus sanki. Anlasilan Amerika da Turkce sozcukler kullanmak moda olmus diye dusundum. Acaba niye ? Yoksa kullananlara Anglo Sakson olduklari icin bir asagilik duygusu mu gelmisti? Nasil olur? Daha yuzyil once buyuk bir devlet olan Amerika ya onun da kokeninde olan eski imparatorluk ingiltere sine nasil asagilik duygusu gelirdi. Belli ki bu Turkce sozcuklerle bazi yazarlar kendilerine bir ustunluk havasi vermeye calisiyor, bazilari da pek iyi kavramadiklari konularda halklarinin anlamadigi yabanci Turkce sozcuklerin arkasina saklaniyorlardi.

Boyle dusuncelerle dolasip dururken yorulmusum. ustunde Jimmy-s Kahvehanesi yazili , semsiyeli masalari sokaga tasmis sanki bir yer gordum , gidip masaya oturdum. Gelen gorevli Turk oldugumu gorunce arsiz arsiz siritti , bir iki kelime Turkce bildigini gosterme cabasina girmisti. Kola yokmus , ithal mali soguk bir Susurluk marka ayran getirdi.

Ayranimi icip dinlenirken yandaki masalar dolmaga basladi. Pek yer kalmamisti. Tam o sirada gencce, iyi giyinmis , efendi gorunuslu , belli ki onurunu yitirmemis biri masama yanasti. Af edersiniz yer kalmamis buraya oturabilir miyim? Dedi. Hay hay, buyurun dedim. Oturdu. Kahvesi gelirken havadan sudan konusmaya basladik. irlanda asilliymis. Anasi babasi kendisi okul cagindayken Amerika-ya goc etmisler, okuyup doktor olmus. Bilimden, tiptan, sonrada edebiyattan epey sohbet ettik. En sevdigi yazar 1970-lerde guzel sahne oyunlari yazmis olan irlandali Brian Friel-mis. Onun Tercumeler adli bir oyunundan bahsetti. ingilizlerin irlanda-yi isgal ettigi zaman yaptiklarini temsil ediyormus. uzelikle irlandalilarin kendi koklu, ingilizce-den cok daha eski, zengin dilleri Gaelik-i yok edip yerine ingilizce-yi koymakla ingilizlerin nasil irlanda-yi sonsuza dek boyunduruklari altinda tutmak istediklerini anlatiyormus. O ara lu¢fa karistim. uzur dilerim ama bir sey soracagim. Buralarin yabancisiyim; gelince dikkatimi cekti. Dukku¢n levhalari, dergi adlari falan hep Turkce olmus; Amerikan dilinde bircok Turkce sozcuk kullaniliyor. Kirk yil once gene gelmistim. O zaman hic boyle bir sey yoktu bu nasil oldu? Amerika-ya ne olmus boyle? dedim. Biraz durdu,yuzunu huzunlu bir ifade kapladi. Ah sorma dedi. irlanda-nin 150 yil once basina gelen simdi de Amerika nin basina gelmeye basladi. su farkla ki , bu sefer Turkler (Turk oldugumu fark etmemisti anlasilan) ayni isi yaptiriyor. Biliyorsunuz 21. Yuzyilin baslarinda Bagimsiz Turk Devletleri Toplulugu dunyada buyuk bir iktisadi guc olusturdular. Kendi zengin hammadde ve neft yagi kaynaklarina sahip ciktilar. Yetistirdikleri caliskan ve atilgan genclik kendi dil, tarih ve derin Asya kulturune sarilip ondan aldiklari manevi gucle bilim ve teknikte de cok ileri gittiler. uesitli Asya, Orta-Dogu ve Guney Amerika ulkeleri ile siki sinau®, ticaru® iliskiler, yeni gumruk birlikleri kurdular. Onlar zenginlestikce Avrupa ve Amerika gerilemeye devam etti. Biliyorsunuz, zaten 20-inci yuzyilin sonlarina dogru bu bati ulkeleri iyice bunalima girmisti. Toplum hayati, aile ve is ahlu¢klari, insan iliskileri kalmamisti. Zaten hep baskalarinin hammadde kaynaklari ve tuketim pazarlariyla ayakta duruyordu. Evet dedim, egitim duzenleri ve genclik de bozulmustu. Devam etti: Turk elleri zenginlestikce, haysiyetlerine sahip ciktikca dunyadaki itibarlari artti. Her ulkede bol bol Turk TV dizileri , Turk filimleri seyredilmeye , her yanda avaz avaz Turk muzigi duyulmaya baslandi. Turkler batidan ogrencilere burs vermeye, kendi evrenkentlerinde okutmaya basladilar. Bunu yaparken ogrencilerin Turkce ogrenmesini sart kosuyorlardi .. Evet dedim. Daha once Japonlar da boyle yapmisti.

Yeni irlandali dostum (adi Collin-mis ) onundeki Turk kahvesinden bir yudum icti. Bir sure sustuk. Buraya kadar iyi dedi, bundan sonrasi acikli. irlanda-nin basina gelen bu sefer Amerika-nin basina gelmeye basladi ... Nasil olur? dedim, Turkler Amerika-yi isgal etmedi ki .. . Aa! dedi, iste onun icin daha da tehlikelisi oldu. ... Merakla yuzune baktim. Gorevliden bir su istedikten sonra anlatmaya devam etti:
Turkler once Amerika-da azinlik icin butun derslerin Turkce olarak ogretildigi Turkce okullari actilar fakat az sonra Amerikali veliler de cocuklarini bu okullara gondermeye ozendiler. Bu pahali Turk okullarina gidenler, adeta ayri bir kulture sahip, kendilerini imtiyazli goren bir sinif olusturdular. O ara dunyada Japonya, uince, Turkce gibi dillerin onemi gittikce artmaktaydi. Alisilagelmis Amerikan okullarinda (lise olsun, evrenkent olsun ) egitim dili ingilizce olmaya devam ediyordu ama , bu yeni onemli yabanci diller de ayrica yabanci dil derslerinde , ozel yaz kurslarinda pek u¢lu¢ yeterince ogretilebiliyordu. O gunlerde egitim duzeni basarili olmaya baslamisti. Gene de yabanci Turk okullarina ragbet artiyor, ozenti korukleniyordu. Derken, tam kirk yil once en iyi bir ozel Amerikan okuluna, mu¢li durumu tam bozulmusken, aniden 10-15 Turk, Kazak Kirgiz ogretmen geldi. Okulun o mu¢li sikintisi arasinda nasil doviz bulundugunu bir iki kisiden baska kimse merak etmedi. Ertesi yil okulun egitim dili (tum dersler) Turkce-ye degistirildi. O zaman icin bu cok carpici bir olaydi. ilk kez bir milli Amerikan okulu bir yabanci Turk Misyoner okuluna benzetiliyordu...

Burada Collin-in sozunu kestim : Ne olacak;? Amerikan cocuklari boylece Turkce-yi daha iyi ogrenmis olur.

Collin ofkelendi : uyle sey olur mu? Yabanci dil ogretmenin boyle yontemi yoktur. uocuk ayni anda zaten zor olan fizigi mi ogrensin, Turkce-yi mi? ikisini de ogrenemez; sadece ezberci olur. Kendi dilinde dusunemeyen, her an dolayli da olsa kendi dil ve kulturunun degersiz oldugu kendisine telkin edilen cocukta kimlik, benlik, haysiyet duygulari nasil gelisebilir?...
Dogru diyorsunuz dedim, zaten birkac somurge haric boyle egitim duzeni ya da yabanci dil ogretme yontemi hicbir akli basinda ulkede yoktur. Ama , oyle birkac acaip okuldan ne cikar? Daha pek cok olagan Amerikan okullari var ya?

Colin, ne kadar anlayissiz bu adam, der gibi bir havaya burundu. Bir nefes alip aciklamaya calisti. Anlasilan bu konu irlandali gecmisiyle de baglantili olarak onu derinden tedirgin ediyordu:

is o kadarla kalmadi dedi. Amerikan Egitim Bakanligi birkac yil icinde sessiz sedasiz, egitim dili Turkce olan yuzlerce okul acti, arkasindan birkac da boyle evrenkent. Turkler bu ayricalikli evrenkentlere ozellikle yardimlar yaptilar. Sonunda gercek Amerikan okullari ikinci sinif durumuna dustuler; bu sefer onlar da bizim egitim dilimiz de Turkce olsun demege basladilar. isin kotusu bu haince kulturel soykirim oyunu Amerikan- da bas gosteren ic karisikliklardan, kisa vadeli maddi cikarlardan baska bir sey dusunemiyordu.

Tabii dedim, bu yabanci egitim hastaligi hizla arttikca Amerika-daki bilim , teknik, edebiyat seviyesi cok dusmustur. En kotusu de , kendine ve kendi toplumuna guveni olmayan, her seyi Turklere yalvarmaktan bekleyen, temel sorulari sormasini, cozum getirmesini bilmeyen nesillerin yetistirilmesi olmustur. Degil mi?

Collin, huznu artarak (belli ki ulkesine baglii yabnilmamisim onurlu bir insandi) evet dedi, sonuc olarak Amerika-nin yaraticisigi, ureticiligi, tabii sonra da dunyadaki itibari kalmadi. Yabanci, Turkce egitim dili okullardan yetisenler genellikle ya gezimcilik rehberi , ya Turk sirketlerine acente oldular. Ufak tefek is yerleri acanlar da baslica marifetlerini gosterme istiyakiyla,is yerlerine yari Turkce levhalari astilar.

Yazik dedim, Amerika bilime, teknige, tibba buyuk katkilari bulunmus bir ulkeydi. Bu hallere mi dusecekti?Verdigi izahat icin kendisine tesekkur ettim. Sonra da biraz olsun maneviyatini tazelemek icin uzulmeyin dedim. sizin gibi bilincli, ulkesinin, insanlarinin gelecegini , haysiyetini dusunen fertleri oldukca, bir toplum yeniden yeserir. Yilmayan, dogru bildiginiz yolda devam edin. Bana insancil gozlerle bakti.

Vakit epey gecikmisti. Kalktim, el sikisip ayrildik. Disari ciktigimda sokaklar islerinden cikanlarla iyice dolmustu. Caddeler, kavsaklar bes dakikada ancak bir iki metre ilerleyebilen arabalar, simsiyah dumanlar cikaran kirik dokuk otobuslerle tikanmisti. Tozdan, dumandan goz gozu gormuyordu. Bogulacak gibi oluor, pis havadan nefes alamiyordum. Hatirladigim eski Nev-Yorkta kalabalik olur, ama bu derece duzensizlik olmazdi.

Aklima yer alti treni geldi. Bu durumda ancak onunla bir yere gidebilirdim. Yedinci cadde ile otuz dorduncu sokaktaki girisi aradim. Yoktu. Eskiden oldugu koseye yeni bir araba parki daha yapilmisti. Kosede arabalarin arkasinda karsiya gecme firsati bekleyen bir genci gordum. Bir evrenkent ogrencisine benziyordu. Kizgin bir hu¢li vardi. Yanasip yer alti trenini sordum. Ne treni be! dedi, onlar tam kirk yil once sokulmus, haberiniz yok mu ? Buralarda yoktum diye mirildandim yeraltindan rahatlikla gelinir gidilirdi. Niye sokmusler ki? Ne olacak dedi, su Turklerin danismanlari: Trenin modasi gecti. Araba demokrasidir, deyip sokturmusler. Tabii kendi arabalari burada cok satilsin diye! simdi iste gordugunuz gibi arabasi olan da perisan, olmayan da. Ve yanimdan bir hisimla uzaklasti. Gorduklerim, isittiklerim beni iyiden iyiye sasirtmis, bir hayli de uzmustu. Kendi kendime Allah Allah dedim, bizim millet boyle fena degildi. Tarihi boyunca gittigi yerlerde insanlik ogretmis, kimsenin diline , dinine , kulturune dokunmamis,hep birbirin in girtlarinda olan degisiklik kavimler arasinda bile barisi saglamisti. Acaba ne oldu? Torelerinde hangi etkilerle boyle koklu degisiklikler meydana geldi? diye dusunurken, cirpinarak, ter icinde uyandim :

-Aa, iyi ki ruyaymis!

By_Kara · 01-19-2007, 11:03 PM

batuhan_872 · 01-19-2007, 11:07 PM

ohepmavidr58 · 01-19-2007, 11:15 PM

By_Kara · 01-19-2007, 11:16 PM

yeda · 02-06-2007, 08:32 PM

Benzeyen Konular
Konu:		Yazar	Cevaplar:	Görüntüleyenler:	Son Mesaj
	HESAPLAsMA YuZYILI ibrahim Karagul	doganay58	0	49	03-28-2007 02:20 AM Son Mesaj: doganay58
	AsK 29 HARFTiR ibrahim Sadri	doganay58	1	82	03-27-2007 10:56 PM Son Mesaj: DUMANLI
	MATBAACI ibrahim-i Muteferrika "Risale-i islamiye &quot	doganay58	0	66	03-26-2007 05:20 PM Son Mesaj: doganay58