06-22-2008, 10:03 AM
İnsanların, dara düştüklerinde başvuracakları adreslerin başında dostları yer alır. Sıkıntılı başlar, onların şefkatli göğüslerine dayanıp onanmaya; gözlerin yaşı yine onların müşfik parmaklarıyla silinip kurulanmaya çalışılır. Paylaşılan sıkıntının, gözlerinden süzülen merhamet dolu bakışlara takılıp eriyeceğine; sırta ağırlık veren yükün ise ellerinin sıvazlamasıyla ufalanıp gideceğine inanılır. Hal böyle olmasına rağmen, sıkıntı ve imtihana dair en elemli ifadeler yine dostlar adına edilenlerdir.. En yakın bildiğim.. canım dediklerim.. diye başlayan cümlelerin ardından, acıyı daha bir kederle ünleyen sitemler edilir. Öznenin dostlukla niteleniyor olması, fiilin sebep olduğu acıyı katlayarak çoğaltmak için kâfi gelecektir. Kötü, şer, menfi kabul edilen eylemin müsebbibi dost olunca, açtığı yara da büyük addedilir. Bunun nedeni, kişinin kötülük beklediği en uzak adresin yine dostları olmasından başkası değildir.
Düşman ise potansiyel bir tehlikedir. Kişiden, düşmanlarından gelebilecek herhangi bir sıkıntıya karşı belki her an hazırlıklı olması beklenir. Bu nedenledir ki; hazırlıksız yakalanma anında dahi beklenmedik bir durumun vuku bulduğunu iddia etmek güçleşir. Çünkü durumun böyle olması, kişinin gafletine ya da saflığına delalet edecektir.
Ne düşman ne de dost olanlar için durum biraz daha farklıdır. Kişi, onlardan yana bir beklenti içinde değildir. Yine genel teamüllere göre, el/elalemden vuku bulması muhtemel hiçbir şey için hazırlıklı olmak gerekmez. Vuku bulan vakıada şaşkınlık oluşturacak, acayip karşılanacak bir husus varsa şayet, bu failden ziyade filin kendinden/niteliğinden kaynaklanır. Oysa dost bilinenlerden kaynaklanan menfi hususlar için ise durum asla böyle olmaz. Ondan vaki olan şer nitelikli fiilin kendinden ziyade, fiilin öznesi şaşkınlık uyandırır. Dosttan, dost bilinenden kötülük değil her daim iyilik beklenir. Kişi kendini şartlandırdığı için beklentilerinin zıddı vuku bulduğunda, gösterdiği tepki de ister istemez sert olacaktır. Ve bu tepki her zaman dışa yansımayabilir. Susma, karşılık vermeme şeklinde ifade edilmesi dahi durumu değiştirmez. O, iç aleminde cereyan eden infialin şoku altındadır ve bu hali içten içe kaynayan bir yanardağa benzetilebilir.
Bir diğer husus ise fiilin nevi ile alakalıdır. Düşmandan gelen fiil yalnızca kötülük, gaddarlık, zalimlik olarak algılanıp kabul görürken; dosttan kaynaklananın ihanet olarak nitelenmesi durumu söz konusudur. İhanet fiilinin iç alemde oluşturduğu sıkıntı, elemlerin en büyüğü ve göğüslenip kabullenilmesi en zor olanıdır. Yer yer aşırılıklardan beslenen edebî metin ve söylemlerde Bürütüs idolünün sıklıkla kullanılıyor oluşu bunun en bariz örneğidir. İhanet mefhumu, mana itibariyle kötülüklerin en şiddetlilerindendir. Menfi bir mualeme ile karşılaşan biri, muhatap olduğu filin nitelerken, ona kuvvet kazandırmak için bu mefhumdan bahsetme yolunu tercih edebilir. Burada da gerçekler kadar, beklentilerin etkisi söz konusu edilebilir. Nitekim ihanet, ancak dostun arkadan vurması durumlarında gerçek hüviyetine kavuşur. Kişi dosttan asla bir kötülük beklemediği için, fiilin üzerinde oluşturduğu tesirin etkisiyle, sıfatlamada aşırıya giderek ihanetten bahsedebilecektir.
Kısacası dostun; başkalarının açtığı yaraları onayan kuvvetli eli; kendisinin sebep oldukları hususunda genelde aksi tesir gösterir. İnsanî bir yaklaşımla bu durum doğal kabul edilebilir. Psikolojimizin doğasında olan şey bundan başkası değildir..
Gerçeklerden bahsettikten sonra hakikatleri irdelemenin planlarını yaparken, değerli fikirlerinize başvurmanın paylaşım açısından daha güzel ve anlamlı olacağını düşündüğüm için burada kesiyorum.
Ne dersiniz, acaba durum anlattığım gibi mi? Yine bir şarkıda geçtiği gibi, canım dediklerimizden bir kötülük gördüğümüzde canımızı mı almış olurlar. Son dönemde dostlardan daha fazla şikayet edildiğini, ihanetten dem vurulduğunu müşahade ettiğimi söyleyebilirim. Bu nasıl dostluktur? Yoksa bu durum hep böyle mi olmuştur. Siz de dostlarınızdan sık sık darbe yer ve böyle etkilenir misiniz?
Selim Şevkioğlu