12-05-2006, 10:11 AM
Yildizeli ilcesi
Sivas ve cevresi ile ilgili yazilan kitaplarda, hazirlanan yilliklarda Yildizeli tarihcesinin baslangici olarak l639 yili alinsa da, i1cede tarih oncesinde M.u.4500'lerden itibaren yerlesimlerin oldugu, yapilacak yeni arkeolojik calismalarla bu tarihin cok daha oncelerine inebilecegi anlasilmistir. ilcenin Kalkolitik Devir'den itibaren, Eski Tunc, Orta Tunc, Hitit, Frig, Med ve Pers donemleri, Makedonya Kralligi ve Hellenistik donem, Roma, Bizans, Selcuklu, Beylikler ve Osmanli doneminden gunumuze kadar uzanan bir tarih surecinde Orta ve Dogu Anadolu'nun bir gecis bolgesi olarak surekli iskana tabi oldugu anlasilmaktadir.
Yeterli arastirma olmamasi sebebiyle Yildizeli civarinda antik ismi bilinen yerlesim yoktur.
Bugunku ilce merkezinin bilinen ilk adi -YENiHAN-dir. Bu isim yoreye l639 yilinda ilcenin yerlesim yeri olarak kuruldugu sirada yaptirilan handan dolayi verilmistir. Osmanlilar doneminde ve Cumhuriyetin ilk yillarinda da ayni sekilde kullanilmistir.
1936 yilinda, ilce sinirlari icerisinde bulunan ve bolgenin en yuksek dagi olan Yildiz Dagi'ndan ( 2557) esinlenerek -Yenihan- adi -YILDIZELi- olarak degistirilmistir.
IV. Murat Doneminde Yildizeli'nin Kurulusu ve Gelisimi
1639 yilina kadar Yildizeli ilcesinin bugunku yerlesim alaninin sazlik ve bataklik bir yer oldugu ve bolgede iki-uc evlik bir koyun varligi hakkinda cesitli rivayetler bulunmaktadir. Evliya uelebi'nin Seyahatname'sinde bu bolgenin buradan gecenler icin korkulu bir dar gecit oldugu belirtilmektedir.
1639 yilinda Osmanli Devleti'nin XVIII. Padisahi olan IV. Murat, Bagdat Seferi'ne cikmadan once I. Veziri Kemankes Kara Mustafa Pasa'ya sefere gidecek ordu icin konaklama merkezleri yapilmasi icin emir vermistir.
Bunun uzerine Vezir Kemankes Mustafa Pasa, ordu guzergahi uzerinde bulunan ve Tokat, Yozgat ve Sivas il yollarinin kesistigi yer olan bugunku Yildizeli'nin bulundugu yere gelerek, bataklik ve sazlik alani kurutmus; 1639-1640 yillarinda buraya buyuk bir han, bir cami, iki mescit, bir hamam ve bir de sibyan mektebi yaptirarak burayi yerlesim alani olarak kurdurmustur.
Yeni kurulan bu yerlesim alanina bolgeye yakin yerlerden halkin yerlesmesi saglanmistir. IV.Murat bu yeni yerlesimin butun yetkisini Kemankes Kara Mustafa Pasa'ya vermistir. Kemankes Kara Mustafa Pasa Yildizeli'nde bir vakif kurdurarak buraya yerlesenlerden vergi alinmamasini, askerlikten muaf tutulmasini ve guvenliklerinin saglanmasini isteyerek, nufusun artmasini gerceklestirmistir.
Yenihan
Evliya uelebi, Seyahatname'sinde Yildizeli'nin kurulus yillarinda evlerin kiremit ile ortulu, hanin 100 at alacak kadar buyuk oldugunu, hanin onundeki caddenin saginda ve solunda 40-50 dukkanin var oldugunu; ayrica hanin Sivas kapisi yonunde -Hindi Baba- adinda bir de ziyaretgahin bulundugunu belirtmektedir.
IV. Murat'in Bagdat Seferi sirasinda ordunun konaklamasi icin kurulan eski adi ile -Yenihan- yeni adi ile -Yildizeli- 1650-1874 yillari arasinda bucak olarak Sivas iline bagli kalmis, 1875 yilinda da ayni ile bagli olarak ilce yapilmistir. ilce oldugu yillarda Yildizeli'ne bagli 10 nahiye ve l5 koy oldugu bilinmektedir.
ilcemiz belli tarihlerde yurdun degisik yorelerinden goc almistir. Tarihte 93 harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanli-Rus Savasi sirasinda Rus zulmunden kacarak Anadolu iclerine goc eden Kars halkindan bir bolumu Yildizeli ve cevresine yerlesmislerdir.
Cografi Konumu
1400 m. rakimiyla, ic Anadolu Bolgesi'nin en yuksek ilcelerinden biri olarak bilinen Yildizeli, 2645 km2'lik yuzolcumune sahiptir. ilce topraklarinin dogusunda Sivas merkez, batisinda Yozgat'in Akdagmadeni, kuzeyinde Tokat'in Sulusaray ile Yesilyurt, guneyinde Sivas'in sarkisla ilcesi bulunmaktadir.
Yildizeli Sivas il merkezine 47 km. uzaklikta olup Sivas-Ankara ve Sivas-Tokat yolu uzerinde yer almaktadir.Ayni zamanda ilcede, Sivas-Samsun demiryolu ulasim agi da mevcuttur.
YuZEY sEKiLLERi
ic Anadolu Bolgesi'nin kuzeydogusunda yer alan Yildizeli, yuksek ve engebeli bir arazi yapisina sahiptir. Kuzeyi ve dogusu dagliktir. Guneye dogru daglarin alcalmasiyla genis ve hafif engebeli araziler olusmaktadir. Kuzeyi, dogusu ve orta kesimleri akarsularla yarilarak derin vadilerle parcalanmistir.Topraklarinin cogu, 3. zamana ( tersier) ait rusubi ( tortul ) arazilerdir. Bu zamanda meydana gelmis organik kalker, kil, marn, gre, kum, mermer gibi cesitli yapiyi arazide bulmak mumkundur. ilcenin ve Direkli Nahiyesi'nin bazi kisimlarindaki topraklar miosen tabakalarindan olusmustur.
llcenin bati kesimlerinde rakimin dusuk olmasi nedeniyle bitki ortusu zengin ve tarima elverisli araziler de fazladir. Yildizeli yerlesim itibariyle ual Dagi'nin kuzeye bakan eteklerinde yer almaktadir.
DAgLARI VE OVALARI
Yildizeli guneyde ual Dagi, kuzeybatida uamlibel daglari ile cevrilidir. ilcenin kuzeydogusunda bulunan ve sonmus volkanik dagi olan Yildiz Dagi, 2537 m yukseklikle onemli yukseltilerindendir. ilcenin diger yukseltilerini Tura, Gurcu ve Akdaglar olusturmaktadir.
Yildizeli (Bedehdun) Ovasi, Yildizeli uayi vadisinin genisleyen tabaninda ve Sivas- Tokat karayolunun iki yaninda uzanan bu ova pek genis degildir. Ovanin ortasindan gecen Yildizeli uayi'nin sulari yazin azalir. Bu nedenle Yildizeli uayi'ndan, sulamada pek fazla yararlanilamaz. Bir ovadan cok, yuksek bir duzluk durumundaki bu tarim alanin sulanabilen yerlerinde seker pancari, aycicegi, patates gibi urunler yetistirilirken sulanamayan yerlerinde ise tahil urunleri yetistirilmektedir.
AKARSULARI VE GuLLERi
ilce topraklarindan kaynagini alan sular, Kizilirmak ve Yesilirmak araciligiyla Karadeniz'e ulasir. Yildizeli uayi (eski adi Kalin Irmagi ) ile Yildiz Dagi'nin yamaclarindan dogan Yildiz uayi ( eski adi Cebirirmak), guneyde dogal sinir olusturan Kizilirmak'a katilan baslica akarsulardir.
Orta ve bati kesimlerinden kaynaklanan dereler, ilce sinirlari disinda Yesilirmak'in kollarindan uekerek uayi'na katilir. Han ve Kumbet Deresi, ilcenin diger onemli akarsularini olusturur.
ilcenin 15 adet sulama goleti bulunmaktadir. Bunlar; Sarical, Tat, Altinoluk, Kerimumin, Karacaoren, uaglar(Kurt Bogazi), Asagi uakmak, Ilica, Avcipinar, Kaman, Kucukhoyuk (Etyemez), Kildir, Aslandogmus, Demirozu ve Yusufoglan'dir.
iKLiMi
Karasal iklim karakterine sahip olan Yildizeli'nde, yagislar sonbahar, kis ve ilkbahar aylarina rastlamaktadir.Yaz mevsimi kisa sureli olup, kislari sert ve soguktur. Kislari sicakligin cok dusuk olmasi nedeniyle kar bazen aylarca kalkmaz. Yagmur, genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarinda gorulur.
ilkbaharda gorulen yagislar, ogleden sonra yagan kirkikindi yagislari seklindedir. Yaz ve kis mevsimi arasinda sicaklik farki fazla oldugu gibi, gece ve gunduz arasinda da sicaklik farkliliklari gorulmektedir.
BiTKi uRTuSu
Yildizeli ve cevresinde bitki ortusu olarak cogunlukla bozkir bitki toplulugu hakimdir. Tarla arazisi disinda cayir ve otlak araziler genis yer tutar. Sulanabilen yerler ile irmak ve dere kenarlarinda sogut ve kavak yetistirilmektedir.
Yavu Beldesi ve cevresi ormanlik alanlarla kaplidir. Belcik cevresinde meselikler genis alanlar kaplar. Orman, ic kesimlerde ve eteklerde genellikle mese, mazi, ardic ve kisa boylu caliliklardan olusurken; yukseklerde ve dag yamaclarinda cam, mazi, mese, ardic ve kavaktan olusmaktadir. Ormanlarin cogu bozuk ormanlardir. Az bir bolumu koruluk ve camlik alanlardir. Ayrica son yillarda ilce Kaymakamligi'nin destekleriyle meyve agaclari dikimi de hiz kazanmistir.
Sivas ve cevresi ile ilgili yazilan kitaplarda, hazirlanan yilliklarda Yildizeli tarihcesinin baslangici olarak l639 yili alinsa da, i1cede tarih oncesinde M.u.4500'lerden itibaren yerlesimlerin oldugu, yapilacak yeni arkeolojik calismalarla bu tarihin cok daha oncelerine inebilecegi anlasilmistir. ilcenin Kalkolitik Devir'den itibaren, Eski Tunc, Orta Tunc, Hitit, Frig, Med ve Pers donemleri, Makedonya Kralligi ve Hellenistik donem, Roma, Bizans, Selcuklu, Beylikler ve Osmanli doneminden gunumuze kadar uzanan bir tarih surecinde Orta ve Dogu Anadolu'nun bir gecis bolgesi olarak surekli iskana tabi oldugu anlasilmaktadir.
Yeterli arastirma olmamasi sebebiyle Yildizeli civarinda antik ismi bilinen yerlesim yoktur.
Bugunku ilce merkezinin bilinen ilk adi -YENiHAN-dir. Bu isim yoreye l639 yilinda ilcenin yerlesim yeri olarak kuruldugu sirada yaptirilan handan dolayi verilmistir. Osmanlilar doneminde ve Cumhuriyetin ilk yillarinda da ayni sekilde kullanilmistir.
1936 yilinda, ilce sinirlari icerisinde bulunan ve bolgenin en yuksek dagi olan Yildiz Dagi'ndan ( 2557) esinlenerek -Yenihan- adi -YILDIZELi- olarak degistirilmistir.
IV. Murat Doneminde Yildizeli'nin Kurulusu ve Gelisimi
1639 yilina kadar Yildizeli ilcesinin bugunku yerlesim alaninin sazlik ve bataklik bir yer oldugu ve bolgede iki-uc evlik bir koyun varligi hakkinda cesitli rivayetler bulunmaktadir. Evliya uelebi'nin Seyahatname'sinde bu bolgenin buradan gecenler icin korkulu bir dar gecit oldugu belirtilmektedir.
1639 yilinda Osmanli Devleti'nin XVIII. Padisahi olan IV. Murat, Bagdat Seferi'ne cikmadan once I. Veziri Kemankes Kara Mustafa Pasa'ya sefere gidecek ordu icin konaklama merkezleri yapilmasi icin emir vermistir.
Bunun uzerine Vezir Kemankes Mustafa Pasa, ordu guzergahi uzerinde bulunan ve Tokat, Yozgat ve Sivas il yollarinin kesistigi yer olan bugunku Yildizeli'nin bulundugu yere gelerek, bataklik ve sazlik alani kurutmus; 1639-1640 yillarinda buraya buyuk bir han, bir cami, iki mescit, bir hamam ve bir de sibyan mektebi yaptirarak burayi yerlesim alani olarak kurdurmustur.
Yeni kurulan bu yerlesim alanina bolgeye yakin yerlerden halkin yerlesmesi saglanmistir. IV.Murat bu yeni yerlesimin butun yetkisini Kemankes Kara Mustafa Pasa'ya vermistir. Kemankes Kara Mustafa Pasa Yildizeli'nde bir vakif kurdurarak buraya yerlesenlerden vergi alinmamasini, askerlikten muaf tutulmasini ve guvenliklerinin saglanmasini isteyerek, nufusun artmasini gerceklestirmistir.
Yenihan
Evliya uelebi, Seyahatname'sinde Yildizeli'nin kurulus yillarinda evlerin kiremit ile ortulu, hanin 100 at alacak kadar buyuk oldugunu, hanin onundeki caddenin saginda ve solunda 40-50 dukkanin var oldugunu; ayrica hanin Sivas kapisi yonunde -Hindi Baba- adinda bir de ziyaretgahin bulundugunu belirtmektedir.
IV. Murat'in Bagdat Seferi sirasinda ordunun konaklamasi icin kurulan eski adi ile -Yenihan- yeni adi ile -Yildizeli- 1650-1874 yillari arasinda bucak olarak Sivas iline bagli kalmis, 1875 yilinda da ayni ile bagli olarak ilce yapilmistir. ilce oldugu yillarda Yildizeli'ne bagli 10 nahiye ve l5 koy oldugu bilinmektedir.
ilcemiz belli tarihlerde yurdun degisik yorelerinden goc almistir. Tarihte 93 harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanli-Rus Savasi sirasinda Rus zulmunden kacarak Anadolu iclerine goc eden Kars halkindan bir bolumu Yildizeli ve cevresine yerlesmislerdir.
Cografi Konumu
1400 m. rakimiyla, ic Anadolu Bolgesi'nin en yuksek ilcelerinden biri olarak bilinen Yildizeli, 2645 km2'lik yuzolcumune sahiptir. ilce topraklarinin dogusunda Sivas merkez, batisinda Yozgat'in Akdagmadeni, kuzeyinde Tokat'in Sulusaray ile Yesilyurt, guneyinde Sivas'in sarkisla ilcesi bulunmaktadir.
Yildizeli Sivas il merkezine 47 km. uzaklikta olup Sivas-Ankara ve Sivas-Tokat yolu uzerinde yer almaktadir.Ayni zamanda ilcede, Sivas-Samsun demiryolu ulasim agi da mevcuttur.
YuZEY sEKiLLERi
ic Anadolu Bolgesi'nin kuzeydogusunda yer alan Yildizeli, yuksek ve engebeli bir arazi yapisina sahiptir. Kuzeyi ve dogusu dagliktir. Guneye dogru daglarin alcalmasiyla genis ve hafif engebeli araziler olusmaktadir. Kuzeyi, dogusu ve orta kesimleri akarsularla yarilarak derin vadilerle parcalanmistir.Topraklarinin cogu, 3. zamana ( tersier) ait rusubi ( tortul ) arazilerdir. Bu zamanda meydana gelmis organik kalker, kil, marn, gre, kum, mermer gibi cesitli yapiyi arazide bulmak mumkundur. ilcenin ve Direkli Nahiyesi'nin bazi kisimlarindaki topraklar miosen tabakalarindan olusmustur.
llcenin bati kesimlerinde rakimin dusuk olmasi nedeniyle bitki ortusu zengin ve tarima elverisli araziler de fazladir. Yildizeli yerlesim itibariyle ual Dagi'nin kuzeye bakan eteklerinde yer almaktadir.
DAgLARI VE OVALARI
Yildizeli guneyde ual Dagi, kuzeybatida uamlibel daglari ile cevrilidir. ilcenin kuzeydogusunda bulunan ve sonmus volkanik dagi olan Yildiz Dagi, 2537 m yukseklikle onemli yukseltilerindendir. ilcenin diger yukseltilerini Tura, Gurcu ve Akdaglar olusturmaktadir.
Yildizeli (Bedehdun) Ovasi, Yildizeli uayi vadisinin genisleyen tabaninda ve Sivas- Tokat karayolunun iki yaninda uzanan bu ova pek genis degildir. Ovanin ortasindan gecen Yildizeli uayi'nin sulari yazin azalir. Bu nedenle Yildizeli uayi'ndan, sulamada pek fazla yararlanilamaz. Bir ovadan cok, yuksek bir duzluk durumundaki bu tarim alanin sulanabilen yerlerinde seker pancari, aycicegi, patates gibi urunler yetistirilirken sulanamayan yerlerinde ise tahil urunleri yetistirilmektedir.
AKARSULARI VE GuLLERi
ilce topraklarindan kaynagini alan sular, Kizilirmak ve Yesilirmak araciligiyla Karadeniz'e ulasir. Yildizeli uayi (eski adi Kalin Irmagi ) ile Yildiz Dagi'nin yamaclarindan dogan Yildiz uayi ( eski adi Cebirirmak), guneyde dogal sinir olusturan Kizilirmak'a katilan baslica akarsulardir.
Orta ve bati kesimlerinden kaynaklanan dereler, ilce sinirlari disinda Yesilirmak'in kollarindan uekerek uayi'na katilir. Han ve Kumbet Deresi, ilcenin diger onemli akarsularini olusturur.
ilcenin 15 adet sulama goleti bulunmaktadir. Bunlar; Sarical, Tat, Altinoluk, Kerimumin, Karacaoren, uaglar(Kurt Bogazi), Asagi uakmak, Ilica, Avcipinar, Kaman, Kucukhoyuk (Etyemez), Kildir, Aslandogmus, Demirozu ve Yusufoglan'dir.
iKLiMi
Karasal iklim karakterine sahip olan Yildizeli'nde, yagislar sonbahar, kis ve ilkbahar aylarina rastlamaktadir.Yaz mevsimi kisa sureli olup, kislari sert ve soguktur. Kislari sicakligin cok dusuk olmasi nedeniyle kar bazen aylarca kalkmaz. Yagmur, genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarinda gorulur.
ilkbaharda gorulen yagislar, ogleden sonra yagan kirkikindi yagislari seklindedir. Yaz ve kis mevsimi arasinda sicaklik farki fazla oldugu gibi, gece ve gunduz arasinda da sicaklik farkliliklari gorulmektedir.
BiTKi uRTuSu
Yildizeli ve cevresinde bitki ortusu olarak cogunlukla bozkir bitki toplulugu hakimdir. Tarla arazisi disinda cayir ve otlak araziler genis yer tutar. Sulanabilen yerler ile irmak ve dere kenarlarinda sogut ve kavak yetistirilmektedir.
Yavu Beldesi ve cevresi ormanlik alanlarla kaplidir. Belcik cevresinde meselikler genis alanlar kaplar. Orman, ic kesimlerde ve eteklerde genellikle mese, mazi, ardic ve kisa boylu caliliklardan olusurken; yukseklerde ve dag yamaclarinda cam, mazi, mese, ardic ve kavaktan olusmaktadir. Ormanlarin cogu bozuk ormanlardir. Az bir bolumu koruluk ve camlik alanlardir. Ayrica son yillarda ilce Kaymakamligi'nin destekleriyle meyve agaclari dikimi de hiz kazanmistir.
