04-16-2007, 10:16 AM
Kendini begenmislik ciddi bir hastaliktir
PROF. DR. M. RAMAZAN YigiTOgLU
Narsisizm yani kendini begenmislik hastaligi. isim, Yunan mitolojisinden geliyor. Hikayenin Karaburun Yarimadasi-nda gectigi soyleniyor. Irmaklar Tanricasi Nana-nin oglu Narcisisus son derece fiziki guzellige sahip, yakisikli bir genctir. Bu nedenle su perileri ona buyuk ilgi duyar, ama hicbiri karsilik alamaz. Bu nedenlede Narcisisus-tan intikam almaya karar verirler. Bir gun dagdaki berrak bir su birikintisine bakan Narcisisus kendisinin sudaki yansimasini gorur ve suda yasayan cok guzel bir insan oldugunu zanneder, kendisine asik olur. Saatlerce, gunlerce kendini seyreder ve sudaki goruntusune sarilmak isterken suya duser ve bogularak olur. Psikiyatristler, narsisizm hastaliginda gorulen bircok ozelligin, bu mitolojik hikayede mevcut oldugunu soylerler: Kendini begenmislik, baskalarinin duygularina kayitsiz kalma, diger varliklarla iletisim kuramama, baskalarini dinlememe, sadece kendini dusunme vs-
Narsistik kisiligin temel bazi ozellikleri vardir:
1. DiNLEMEZLER: Her seyi bildiklerine inandiklari icin kimseye ihtiyac duymazlar. Narsist bir kisi eger bir kurumun ust yoneticisi konumundaysa yonetim toplantilarinda, bir ya da iki ast elemanla yapilan toplantilarda hep o konusur, digerleri dinler. Baskalarinin fikirleri kendi fikrinden onemli ve ustun olmadigina gore onunla oturup sohbet edilmesine, mevzularin tartisilarak dogruya ulasilmasina nasil olsa gerek yoktur. Narsist kisi zaten her seyin en iyisini biliyor ve en guzelini dusunuyordur!. Karsidakilere sadece onaylamak ve dinlemek duser. Fikir sorar gibi yaptiklarinda da, daha once soylediklerinin onaylanmasini beklerler.
2. EMPATi KURMAZLAR: Narsistlerde empati yani baskalarinin ne hissettigini anlama yetenegi gelismemistir. Son derece benmerkezci dusunurler. Aldiklari kararlar baskalarini etkileyecektir, ama onlar icin bunun onemi yoktur. insan iliskilerinde boyle bir boyutun oldugunun farkinda degildirler. is arkadaslarinin yani sira esi ve cocuklari da bu durumdan payini alir.
3. BuYuKLuK HiSSi BuTuN BENLiKLERiNi KAPLAMIsTIR: Kendini begenmis kisiler basarilarini, yeteneklerini abartirlar. Kendilerini farkli ve ozel bir kisi olarak algilarlar. Kendilerini her seyden cok severler. Basari ve guc icin onune gecilmez istek duyarlar. Basari icin, degil baskalari, kendilerinin sorumlu olduklari kurum icin bile risk alirlar.
4. ELEsTiRiYE KARsI AsIRI TEPKi GuSTERiR, uFKE HiSSEDERLER: Kendini begenmis kisiler her turlu elestiriye kapalidirlar. En dostca elestiriden bile rahatsiz olur ve kendisini elestirenleri dusman kabul ederler, kendisini elestiren kisiler onun kiymetini bilmeyen, kotu niyetli ve derinlemesine dusunemeyen ahmaklardir. Bu elestirinin hesabi gunu gelince sorulmak uzere bir kenara kaydedilir.
5. KENDi uIKARLARI iuiN BAsKALARINI uOK iYi KULLANIRLAR: Kullandiklari kisiyle isleri bitince ona sirtlarini doner, vefasizca davranirlar. Vefasizlik ve nankorluk kendini begenmislere gore normal davranislardir cunku.
6. iNSANLARA DEgER VERMEZLER: Ortadaki her basari onlarin eseridir. is cevresinde gecesini gunduzune katmis, fedakarca calisan herkes degersiz neferlerdir. O olmazsa o kisiler zaten orada olamayacaklardir. Kendini begenmis kisiler, oyle iscileri kurumunda calistiriyor olmakla onlari geregince odullendirmis olduguna inanir. Her turlu basari kendini begenmis lider kisinin on gorusu, zekasi, olusturdugu stratejisi, guc ve kararlilik sayesinde kazanilmistir! Bu yuzden de ozel kisiler tarafindan anlasilabilecegine inanirlar. Baskalarini bu yuzden kucuk gorur, deger vermezler.
7. EN uOK ZENGiNLiK, BAsARI, Guu, iHTisAM GiBi KONULARA KAFA YORARLAR: Devamli takdir edilme, itibar gorme, iltifat arayip durma cabasindadirlar. uvgu, kendini begenmislerin besinidir. Lehte muamele gormeye, kayrilmaya haklari oldugunu dusunurler. Mesela onlar kuyruklarda bekletilmemelidir. Havaalanlarinda VIP salonlarinda muamele gorecek degerdedirler.
8. AMAuLARI, KENDiLERiNE HAYRAN KiTLESi OLUsTURMAKTIR: Kendini begenmis kisiler muhatap aldigi kisiyi kendilerine hayran etmeye calisirlar. Muhatap, hayran durumuna gelirse o zaman artik onunla ilgilenmez, ona pek iltifat etmemeye baslarlar. uunku o artik kendisinin hayrani zavalli biridir.
9. KISKANuLIK DUYGUSU HAYATLARINDA uOK uNEMLi YER isGAL EDER: Baskalarini kiskanir, baskalarinin da kendilerini kiskandigina inanirlar. Kendi amaclarina ulasmak icin baskalarinin zayif taraflarini kullanirlar. Onlarin acigini ararlar. Aciklarini tespit ederlerse onlari harcamak icin ellerinden geleni yaparlar. Son derece menfaatcidirler.
10. YARDIM ALMAZLAR: Fikir danismak ve yardim istemek bu tur liderlik sapmasina sahip kendini begenmis kisiler icin dusunulmesi, hayal edilmesi bile zor bir durumdur. Bunun birkac nedeni vardir. Birincisi, yardim istenecek kisi -O KiM?-dir. ikincisi, o kisi onemli olsa bile -soyledikleri dogru ancak bu durum icin gecerli degil-dir. Onlar her seyi en iyi bilen olduklarina gore, fikir sormak ve yardim istemek icin herhangi bir neden yoktur. Kurduklari sosyal iliskileri kendilerini anlatmak ve ne kadar degerli olduklarini kanitlamak icin kurarlar. Boylece diger insanlar onlarin ne kadar degerli olduklarini kabul etmek zorunda kalacaklardir, diye inanirlar. Narsistik liderler kendilerini, birlikte olduklari kurum ve kisilere odul olarak gorurler. Bu kisilerin aileleri ile kurduklari iliski de farkli degildir. uevrelerindeki herkes onlara hizmet icin vardir, onlarin ihtiyacini karsilayabildigi olcude degerlidir.
11. YAPTIKLARI isLERE uOgU KEZ ANLAM VERiLEMEZ: Kendini begenmis kisilerin yaptigi isler, verdigi kararlar karsisinda hem is arkadaslari, hem de aile cevresi bir anlam veremez. -Bu isi neden boyle yapiyor?- sorusunu sik sik sorarlar. Narsistik liderler kurumun imkanlarini kendi egolarini buyutmek ve guclerini gelistirerek kendilerine hizmet etmek icin kullandiklarindan kalici, verimlilige donuk ve olumlu bir kurum kulturu olusturamazlar.
12. KRiZ DuNEMiNi SEVERLER: Kendini begenmis kisiler calistiklari kurumda kriz cikmasina pek uzulmezler. Krizler esnasinda son derece zekice ve suratle mudahalelerde bulunarak, kriz yonetimini basariyla uygularlar. Boylece kriz doneminde herkesin sikintili oldugu anda sahne isiklari onlarin uzerine cevrilmis olur. Onlar da kriz yonetiminin basarisiyla ayri bir tat ve gurur yasarlar.
Narsistik kisiye nasil davranalim?
1. Bu kisilere karsi kesinlikle tevazu gostermemek gerekir. Aksi takdirde onlara hicbir sekilde etki edemeyiz. Acik ve kararli bir sekilde davranislarini onaylamadigimizi hissettirerek onlara hayran olmadigimizi ifade etmeliyiz.
2. Onlari asla elestirmemeliyiz. Elestirirsek bizi dusman kabul edeceginden artik onlarla calisamaz ve onlara yardimci da olamayiz.
3. Onlara ovgu ile yaklasirsak bundan cok hoslanacaklardi. Fakat bu durumda onlara ve topluma kotuluk yapmis oluruz... O nedenle kendini begenmis kisilere karsi ovgu dolu sozler soylememeliyiz.
PROF. DR. M. RAMAZAN YigiTOgLU, FATiH uNiVERSiTESi TIP FAKuLTESi HASTANESi BAsHEKiMi
PROF. DR. M. RAMAZAN YigiTOgLU
Narsisizm yani kendini begenmislik hastaligi. isim, Yunan mitolojisinden geliyor. Hikayenin Karaburun Yarimadasi-nda gectigi soyleniyor. Irmaklar Tanricasi Nana-nin oglu Narcisisus son derece fiziki guzellige sahip, yakisikli bir genctir. Bu nedenle su perileri ona buyuk ilgi duyar, ama hicbiri karsilik alamaz. Bu nedenlede Narcisisus-tan intikam almaya karar verirler. Bir gun dagdaki berrak bir su birikintisine bakan Narcisisus kendisinin sudaki yansimasini gorur ve suda yasayan cok guzel bir insan oldugunu zanneder, kendisine asik olur. Saatlerce, gunlerce kendini seyreder ve sudaki goruntusune sarilmak isterken suya duser ve bogularak olur. Psikiyatristler, narsisizm hastaliginda gorulen bircok ozelligin, bu mitolojik hikayede mevcut oldugunu soylerler: Kendini begenmislik, baskalarinin duygularina kayitsiz kalma, diger varliklarla iletisim kuramama, baskalarini dinlememe, sadece kendini dusunme vs-
Narsistik kisiligin temel bazi ozellikleri vardir:
1. DiNLEMEZLER: Her seyi bildiklerine inandiklari icin kimseye ihtiyac duymazlar. Narsist bir kisi eger bir kurumun ust yoneticisi konumundaysa yonetim toplantilarinda, bir ya da iki ast elemanla yapilan toplantilarda hep o konusur, digerleri dinler. Baskalarinin fikirleri kendi fikrinden onemli ve ustun olmadigina gore onunla oturup sohbet edilmesine, mevzularin tartisilarak dogruya ulasilmasina nasil olsa gerek yoktur. Narsist kisi zaten her seyin en iyisini biliyor ve en guzelini dusunuyordur!. Karsidakilere sadece onaylamak ve dinlemek duser. Fikir sorar gibi yaptiklarinda da, daha once soylediklerinin onaylanmasini beklerler.
2. EMPATi KURMAZLAR: Narsistlerde empati yani baskalarinin ne hissettigini anlama yetenegi gelismemistir. Son derece benmerkezci dusunurler. Aldiklari kararlar baskalarini etkileyecektir, ama onlar icin bunun onemi yoktur. insan iliskilerinde boyle bir boyutun oldugunun farkinda degildirler. is arkadaslarinin yani sira esi ve cocuklari da bu durumdan payini alir.
3. BuYuKLuK HiSSi BuTuN BENLiKLERiNi KAPLAMIsTIR: Kendini begenmis kisiler basarilarini, yeteneklerini abartirlar. Kendilerini farkli ve ozel bir kisi olarak algilarlar. Kendilerini her seyden cok severler. Basari ve guc icin onune gecilmez istek duyarlar. Basari icin, degil baskalari, kendilerinin sorumlu olduklari kurum icin bile risk alirlar.
4. ELEsTiRiYE KARsI AsIRI TEPKi GuSTERiR, uFKE HiSSEDERLER: Kendini begenmis kisiler her turlu elestiriye kapalidirlar. En dostca elestiriden bile rahatsiz olur ve kendisini elestirenleri dusman kabul ederler, kendisini elestiren kisiler onun kiymetini bilmeyen, kotu niyetli ve derinlemesine dusunemeyen ahmaklardir. Bu elestirinin hesabi gunu gelince sorulmak uzere bir kenara kaydedilir.
5. KENDi uIKARLARI iuiN BAsKALARINI uOK iYi KULLANIRLAR: Kullandiklari kisiyle isleri bitince ona sirtlarini doner, vefasizca davranirlar. Vefasizlik ve nankorluk kendini begenmislere gore normal davranislardir cunku.
6. iNSANLARA DEgER VERMEZLER: Ortadaki her basari onlarin eseridir. is cevresinde gecesini gunduzune katmis, fedakarca calisan herkes degersiz neferlerdir. O olmazsa o kisiler zaten orada olamayacaklardir. Kendini begenmis kisiler, oyle iscileri kurumunda calistiriyor olmakla onlari geregince odullendirmis olduguna inanir. Her turlu basari kendini begenmis lider kisinin on gorusu, zekasi, olusturdugu stratejisi, guc ve kararlilik sayesinde kazanilmistir! Bu yuzden de ozel kisiler tarafindan anlasilabilecegine inanirlar. Baskalarini bu yuzden kucuk gorur, deger vermezler.
7. EN uOK ZENGiNLiK, BAsARI, Guu, iHTisAM GiBi KONULARA KAFA YORARLAR: Devamli takdir edilme, itibar gorme, iltifat arayip durma cabasindadirlar. uvgu, kendini begenmislerin besinidir. Lehte muamele gormeye, kayrilmaya haklari oldugunu dusunurler. Mesela onlar kuyruklarda bekletilmemelidir. Havaalanlarinda VIP salonlarinda muamele gorecek degerdedirler.
8. AMAuLARI, KENDiLERiNE HAYRAN KiTLESi OLUsTURMAKTIR: Kendini begenmis kisiler muhatap aldigi kisiyi kendilerine hayran etmeye calisirlar. Muhatap, hayran durumuna gelirse o zaman artik onunla ilgilenmez, ona pek iltifat etmemeye baslarlar. uunku o artik kendisinin hayrani zavalli biridir.
9. KISKANuLIK DUYGUSU HAYATLARINDA uOK uNEMLi YER isGAL EDER: Baskalarini kiskanir, baskalarinin da kendilerini kiskandigina inanirlar. Kendi amaclarina ulasmak icin baskalarinin zayif taraflarini kullanirlar. Onlarin acigini ararlar. Aciklarini tespit ederlerse onlari harcamak icin ellerinden geleni yaparlar. Son derece menfaatcidirler.
10. YARDIM ALMAZLAR: Fikir danismak ve yardim istemek bu tur liderlik sapmasina sahip kendini begenmis kisiler icin dusunulmesi, hayal edilmesi bile zor bir durumdur. Bunun birkac nedeni vardir. Birincisi, yardim istenecek kisi -O KiM?-dir. ikincisi, o kisi onemli olsa bile -soyledikleri dogru ancak bu durum icin gecerli degil-dir. Onlar her seyi en iyi bilen olduklarina gore, fikir sormak ve yardim istemek icin herhangi bir neden yoktur. Kurduklari sosyal iliskileri kendilerini anlatmak ve ne kadar degerli olduklarini kanitlamak icin kurarlar. Boylece diger insanlar onlarin ne kadar degerli olduklarini kabul etmek zorunda kalacaklardir, diye inanirlar. Narsistik liderler kendilerini, birlikte olduklari kurum ve kisilere odul olarak gorurler. Bu kisilerin aileleri ile kurduklari iliski de farkli degildir. uevrelerindeki herkes onlara hizmet icin vardir, onlarin ihtiyacini karsilayabildigi olcude degerlidir.
11. YAPTIKLARI isLERE uOgU KEZ ANLAM VERiLEMEZ: Kendini begenmis kisilerin yaptigi isler, verdigi kararlar karsisinda hem is arkadaslari, hem de aile cevresi bir anlam veremez. -Bu isi neden boyle yapiyor?- sorusunu sik sik sorarlar. Narsistik liderler kurumun imkanlarini kendi egolarini buyutmek ve guclerini gelistirerek kendilerine hizmet etmek icin kullandiklarindan kalici, verimlilige donuk ve olumlu bir kurum kulturu olusturamazlar.
12. KRiZ DuNEMiNi SEVERLER: Kendini begenmis kisiler calistiklari kurumda kriz cikmasina pek uzulmezler. Krizler esnasinda son derece zekice ve suratle mudahalelerde bulunarak, kriz yonetimini basariyla uygularlar. Boylece kriz doneminde herkesin sikintili oldugu anda sahne isiklari onlarin uzerine cevrilmis olur. Onlar da kriz yonetiminin basarisiyla ayri bir tat ve gurur yasarlar.
Narsistik kisiye nasil davranalim?
1. Bu kisilere karsi kesinlikle tevazu gostermemek gerekir. Aksi takdirde onlara hicbir sekilde etki edemeyiz. Acik ve kararli bir sekilde davranislarini onaylamadigimizi hissettirerek onlara hayran olmadigimizi ifade etmeliyiz.
2. Onlari asla elestirmemeliyiz. Elestirirsek bizi dusman kabul edeceginden artik onlarla calisamaz ve onlara yardimci da olamayiz.
3. Onlara ovgu ile yaklasirsak bundan cok hoslanacaklardi. Fakat bu durumda onlara ve topluma kotuluk yapmis oluruz... O nedenle kendini begenmis kisilere karsi ovgu dolu sozler soylememeliyiz.
PROF. DR. M. RAMAZAN YigiTOgLU, FATiH uNiVERSiTESi TIP FAKuLTESi HASTANESi BAsHEKiMi
