04-19-2007, 11:13 AM
BiZ TuRKLER
*Faziletliydik:* Kimsenin malina, mulkune goz dikmezdik. Kimsenin namusuna yan bakmazdik.
Hirsizlik nedir bilmez, dilenciligi meslek edinmez, kimseyi de kucumsemezdik.
*Durusttuk:* Bir zamanlar Londra Ticaret Odasi'nin en gorunur yerinde su mealde bir tavsiye levhasi asiliydi:
"Turklerle alisveris et, yanilmazsin."
*itibarliydik:* Bir zamanlar Hollanda Ticaret Odasi'nin toplantilarinda
oylar esit cikinca Osmanlilarla alisverisi olan tuccarin oyu iki sayilir, onun dedigi olurdu.
*Temizdik:* Yere bile tukurmezdik. Hatta, Osmanli askeri teskilatini Avrupa'ya tanitmasiyla meshur
Comte de Marsigil, yere tukurmedikleri icin atalarimizi soyle elestiriyor: "Turkler hic bir zaman yere tukurmezler.
Daima yutkunurlar. Bunun icin de saclarinda sakallarinda bir hararet olur ve zamanla saclari,
kaslari, sakallari dokulur."
*uevreciydik:* Kurak gunlerde ucretle adamlar tutup sokaktaki ulu agaclari sulatir, gocmen kuslarin yorgunluk
atmasi icin sacak altlarina kus saraylari yapardik. Bunlara oyle cok ornek var ki, saymakla bitmez.
*Harama el surmezdik:* Fransiz muellif Motray, 1700'lerdeki halimizi soyle anlatiyor:
"Turk dukkanlarinda hic bir zaman tek meteligim kaybolmamistir. Ne zaman bir sey unutsam,
hic tanimadigim dukkancilar arkamdan adam kosturmuslar, hatta bir kac kere Beyoglu'ndaki
ikametgahima kadar gelmislerdir."
*Medeni idik:* ingiliz sefiri Sor James Porter ise, 1740'larin Turkiye'si icin sunlari soyluyor:
"Gerek Istanbul'da, gerekse imparatorlugun diger sehirlerinde hukum suren emniyet ve asayis,
hic bir tereddude imkan birakmayacak sekilde isbat etmektedir ki, Turkler cok medeni insanlardir."
*Dosdogruyduk:* Fransiz generallerden Comte de Bonneval ise, su hukmu veriyor:
"Haksizlik, murabahacilik, inhisarcilik ve hirsizlik gibi suclar, Turkler arasinda mechuldur.
uyle bir durustluk gosterirler ki, insan cok defa Turklerin dogruluklarina hayran kalir."
*Hirsizlik nedir bilmezdik:* Fransiz muellif Dr. Brayer,1830'larin Istanbul'unu getiriyor onumuze:
"Evlerin kapisinin soyle boyle kapatildigi ve dukkanlarin cogunlukla umuma ahlaka itimaden acik birakildigi
Istanbul'da her sene azami bes-alti hirsizlik vak'asi gorulur.
*Naziktik:* Edmondo de Amicis isimli Italyan gezgini, yine 1880'lerin "biz" ini anlatiyor bize:
"Istanbul Turk halki Avrupa'nin en nazik ve en kibar insanlaridir. Sokakta kavga enderdir.
Kahkaha sesi nadirattan isitilir. O kadar musamahakardirlar ki; ibadet saatlerinde bile camilerini gezebilir,
bizim kiliselerde gordugunuz kolayligin cok fazlasini gorursunuz."
*Cihana ornektik:* Turkiye Seyahatnamesi'yle meshur Du Loir'un 1650'lerdeki hukmu soyle: "Hic suphesiz ki,
ahlak bakimindan Turk siyasetiyle medeni hayati butun cihana ornek olabilecek vaziyettedir.
" sefkatimiz yalnizca insana yonelik degildi, hayvanlari, hatta bitkileri bile kapsiyordu.
Hayata karsi saygiliydik: Bu konuda dilerseniz Elisee Recus'u dinleyelim, bize 1880'lerdeki halimizi anlatsin:
"Turklerdeki iyilik duygusu hayvanlari dahi kucaklamistir. Bir cok koyde esekler haftada iki gun izinli sayilir...
Turklerle Rumlarin karisik olarak yasadigi koylerde ise bir evin hangi tarafa ait oldugunu kolaylikla
anlayabilirsiniz. Eger evin bacasinda leylekler yuva yapmissa, bilin ki o ev bir Turk evidir." (Kucuk Asya, c. 9)
*Hayirseverdik:* Comte de Marsigli'yi tekrar dinleyelim: "Yazin Istanbul'dan Sofya'ya giderken daglardan
anayol uzerine inmis koylulerin yolculara bedava ayran dagittiklarina sahit oldum." Ayni muellif, ceddimizin
hayirseverlikte fazla ileri gittikleri kanaatindedir. soyle diyor: "Fakat sunu da itiraf etmeliyim ki,
bu dindarane hareketlerinde biraz fazla ileri gitmektedirler. iyiliklerini yalniz insan cinsine hasretmekle
kalmayip,hayvanlara ve hatta bitkilere bile tesmil ederler." Bu tespiti, islam ve Turk dusmani avukat
Guer misallendiriyor: "Turk sefkati hayvanlara bile samildir" dedikten sonra su ornegi zikrediyor:
"Hayvanlari beslemek icin vakiflar ve ucretli adamlari vardir. Bu adamlar sokak baslarinda sahipsiz
kopeklere ve kedilere et dagitirlar. Sokaktaki agaclarin kurakliktan kurumasini onlemek icin bir fakire
para verip sulatacak kadar kacik muslumanlara bile rastlamak mumkundur..." "Kacik" ligin kaynagini da veriyor
adam: "Bir coklari da sirf azad etmek icin kusbazlardan kus satin alirlar. Bunu yapan bir Turk'e bir gun yaptigi
isin neye yaradigini sordum. Kucumseyerek bakti ve su cevabi verdi: "Allah'in rizasini tahsile yarar."
*Galiba gecmisimizden uzaklasmak bize cok pahaliya patladi. Ne dersiniz ?...
insan gittigi yere kulturunu ve karakterini de beraberinde goturur!..
Birde simdiki kose donmecilere bakin..
*Faziletliydik:* Kimsenin malina, mulkune goz dikmezdik. Kimsenin namusuna yan bakmazdik.
Hirsizlik nedir bilmez, dilenciligi meslek edinmez, kimseyi de kucumsemezdik.
*Durusttuk:* Bir zamanlar Londra Ticaret Odasi'nin en gorunur yerinde su mealde bir tavsiye levhasi asiliydi:
"Turklerle alisveris et, yanilmazsin."
*itibarliydik:* Bir zamanlar Hollanda Ticaret Odasi'nin toplantilarinda
oylar esit cikinca Osmanlilarla alisverisi olan tuccarin oyu iki sayilir, onun dedigi olurdu.
*Temizdik:* Yere bile tukurmezdik. Hatta, Osmanli askeri teskilatini Avrupa'ya tanitmasiyla meshur
Comte de Marsigil, yere tukurmedikleri icin atalarimizi soyle elestiriyor: "Turkler hic bir zaman yere tukurmezler.
Daima yutkunurlar. Bunun icin de saclarinda sakallarinda bir hararet olur ve zamanla saclari,
kaslari, sakallari dokulur."
*uevreciydik:* Kurak gunlerde ucretle adamlar tutup sokaktaki ulu agaclari sulatir, gocmen kuslarin yorgunluk
atmasi icin sacak altlarina kus saraylari yapardik. Bunlara oyle cok ornek var ki, saymakla bitmez.
*Harama el surmezdik:* Fransiz muellif Motray, 1700'lerdeki halimizi soyle anlatiyor:
"Turk dukkanlarinda hic bir zaman tek meteligim kaybolmamistir. Ne zaman bir sey unutsam,
hic tanimadigim dukkancilar arkamdan adam kosturmuslar, hatta bir kac kere Beyoglu'ndaki
ikametgahima kadar gelmislerdir."
*Medeni idik:* ingiliz sefiri Sor James Porter ise, 1740'larin Turkiye'si icin sunlari soyluyor:
"Gerek Istanbul'da, gerekse imparatorlugun diger sehirlerinde hukum suren emniyet ve asayis,
hic bir tereddude imkan birakmayacak sekilde isbat etmektedir ki, Turkler cok medeni insanlardir."
*Dosdogruyduk:* Fransiz generallerden Comte de Bonneval ise, su hukmu veriyor:
"Haksizlik, murabahacilik, inhisarcilik ve hirsizlik gibi suclar, Turkler arasinda mechuldur.
uyle bir durustluk gosterirler ki, insan cok defa Turklerin dogruluklarina hayran kalir."
*Hirsizlik nedir bilmezdik:* Fransiz muellif Dr. Brayer,1830'larin Istanbul'unu getiriyor onumuze:
"Evlerin kapisinin soyle boyle kapatildigi ve dukkanlarin cogunlukla umuma ahlaka itimaden acik birakildigi
Istanbul'da her sene azami bes-alti hirsizlik vak'asi gorulur.
*Naziktik:* Edmondo de Amicis isimli Italyan gezgini, yine 1880'lerin "biz" ini anlatiyor bize:
"Istanbul Turk halki Avrupa'nin en nazik ve en kibar insanlaridir. Sokakta kavga enderdir.
Kahkaha sesi nadirattan isitilir. O kadar musamahakardirlar ki; ibadet saatlerinde bile camilerini gezebilir,
bizim kiliselerde gordugunuz kolayligin cok fazlasini gorursunuz."
*Cihana ornektik:* Turkiye Seyahatnamesi'yle meshur Du Loir'un 1650'lerdeki hukmu soyle: "Hic suphesiz ki,
ahlak bakimindan Turk siyasetiyle medeni hayati butun cihana ornek olabilecek vaziyettedir.
" sefkatimiz yalnizca insana yonelik degildi, hayvanlari, hatta bitkileri bile kapsiyordu.
Hayata karsi saygiliydik: Bu konuda dilerseniz Elisee Recus'u dinleyelim, bize 1880'lerdeki halimizi anlatsin:
"Turklerdeki iyilik duygusu hayvanlari dahi kucaklamistir. Bir cok koyde esekler haftada iki gun izinli sayilir...
Turklerle Rumlarin karisik olarak yasadigi koylerde ise bir evin hangi tarafa ait oldugunu kolaylikla
anlayabilirsiniz. Eger evin bacasinda leylekler yuva yapmissa, bilin ki o ev bir Turk evidir." (Kucuk Asya, c. 9)
*Hayirseverdik:* Comte de Marsigli'yi tekrar dinleyelim: "Yazin Istanbul'dan Sofya'ya giderken daglardan
anayol uzerine inmis koylulerin yolculara bedava ayran dagittiklarina sahit oldum." Ayni muellif, ceddimizin
hayirseverlikte fazla ileri gittikleri kanaatindedir. soyle diyor: "Fakat sunu da itiraf etmeliyim ki,
bu dindarane hareketlerinde biraz fazla ileri gitmektedirler. iyiliklerini yalniz insan cinsine hasretmekle
kalmayip,hayvanlara ve hatta bitkilere bile tesmil ederler." Bu tespiti, islam ve Turk dusmani avukat
Guer misallendiriyor: "Turk sefkati hayvanlara bile samildir" dedikten sonra su ornegi zikrediyor:
"Hayvanlari beslemek icin vakiflar ve ucretli adamlari vardir. Bu adamlar sokak baslarinda sahipsiz
kopeklere ve kedilere et dagitirlar. Sokaktaki agaclarin kurakliktan kurumasini onlemek icin bir fakire
para verip sulatacak kadar kacik muslumanlara bile rastlamak mumkundur..." "Kacik" ligin kaynagini da veriyor
adam: "Bir coklari da sirf azad etmek icin kusbazlardan kus satin alirlar. Bunu yapan bir Turk'e bir gun yaptigi
isin neye yaradigini sordum. Kucumseyerek bakti ve su cevabi verdi: "Allah'in rizasini tahsile yarar."
*Galiba gecmisimizden uzaklasmak bize cok pahaliya patladi. Ne dersiniz ?...
insan gittigi yere kulturunu ve karakterini de beraberinde goturur!..
Birde simdiki kose donmecilere bakin..
cok guzel yazi