GEMEREK İLÇESİ

Coğrafi Konum : Sivas'ın batı tarafında yer alan ilçe, do uda Şarkışla, güneybatısında Kayseri, kuzeybatısında Yozgat ile çevrilmiştir. Yüzölçümü 1150 km2'dir. Rakımı 1200m'dir. Tamamen karasal iklimin tesiri altındadır. Kışları so uk, yazları sıcak ve kurak geçer. Maksimum ısı 40, minimum ısı -34.4 derece ve yılın 125 ile 145 gününde don olayı görülür. Sızır kasabasının kuzey batısı ormanlık alanlarla kaplı olup bu bölgede çok sayıda yayla mevcuttur. Bunlardan bazıları; Kaymaklı,Taalti kısık ve karmıklı yaylalarıdır.

İlçenin Tarihçesi : İlçe olarak kuruluş yılı 1953'tür. 38 yerleşim ünitesinden 5'i kasaba, 33'de köy bulunmaktadır. tarih bakımından ne zaman kuruldu u kesin olarak bilinmekle beraber,Malazgirt savaşından sonra bazı Türk aşiretleri tarafından kuruldu u söylenmektedir.

Osmanlı İmparatorlu unun yükselme devrinde kasaba oldu u ve Kanuni Sultan Süleyman'ın Nahçıvan Seferi sırasında burada konakladı ı kitabe ve mezar taşlarından anlaşılmaktadır.

Tarihi Değerler :

Şahruh Bey Mescidi (Merkez Camii) : Camii, giriş kapısı üzerindeki kitabeye göre, Dülkadiro ullarından Alaüddevle'nin o lu Şahruh bey tarafından yaptırılmıştır.1749 yılında Arslan Paşa o lu Ahmet bey ve 1822'de Çapano ulları tarafından tamir ettirilmiştir.

Camii dikdörtgen planlı düz tavanlıdır. Harimin kuzeyinde bir üst mahfil ile güneyde altı sıra mukarnas kavsarlı beşgen bir mihrap bulunur.

Çepni Camii : Camii, giriş kapısı üzerindeki kitabeye göre,1530 tarihinde Kızılkocao lu İsa bey tarafından yaptırılmıştır.1826 ve 1898 yıllında onarım geçirmiştir. İç mekan güneyde en büyük olmak üzere dört eyvanımsı nişlerle genişletilmiştir. Orta kısım kare planlı çapraz tanozla örtülüdür. Tonozun ortasında sekizgen kaideli kubbecik yer alır. Yan kenarlar sivri kemer alınlıklı ve beşik tonoz örtülüdür. Güney kanat di erinden daha büyüktür. Yapının batısında üç bölümlü bir cemaat yeri ile minare bulunur. Mihrap orijinal durumunu korumuş olup, çok güzel alçı süslüdür.

İnkışla Camii: Camiinin kuzeyindeki giriş kapısı üzerinde pek iyi okunulamayan bir kitabesi vardır. Köy halkının verdi i bilgiye göre camii Yozgatlı Safiye Hatun etrafından yaptırılmıştır,bugün büyük bir kısmı yenilenmiştir. Üç sahınlıdır. Sahınları ikişer sıra direk birbirinden ayırır. Direkler üzerinde "S" konsollar yer alır.

İnkışla Hamzalı Mevkii Camii: Camiinin duvarları ve mihrabı ayaktadır. Üst örtüsü yıkılmıştır. Kesine taş olan yapının çok eski oldu u ve yanında bir hazinenin bulundu u köy halkı tarafından söylenir.

Çepni Hamamı I : Camiinin vakfı olabilece ini tahmin etti imiz hamam, camiinin güneyinde ona 15-20 m kadar uzaklıktadır. Bazı yapı ö elerinden camii ile asırdaş olabilece ini akla getirmektedir. Dıştan iki büyük kubbeli ve dikdörtgen planlıdır.

Çepni Hamamı II : Alabey mahallesi dervişa a bahçesinde şehir sularının yanında yer alan hamam, bugün harap ve bakımsızdır.

Çok eski oldu unu tahmin etti imiz yapı, üç mekanlıdır. Do uda ki mekanlardan biri enine dikdörtgen planlı sivri beşik tonos örtülü, di eri kare planlı üzeri yelpaze tromp geçişli kubbe ile örtülüdür.

Batıdaki sıcaklık ise; Enine dikdörtgen planlı ortası kubbe iki yanı beşik tonos örtülüdür. Tüm bölümlerde kapı ve tromplar sivri kör kemer nişi içine alınmıştır.

Şahruh Köprüsü : Ne zaman yapıldı ı kesin olarak bilinmeyen bu köprü, 1538 yılında Şahruh Bey o lu Mehmet han tarafından kölesi Behram'a eliyle tamir ettirmiştir. Kitabesi Sivas müzesindedir.

Köprü, kuzey-güney do rultusunda uzanan 155x5,50 m. boyutlarında sekiz gözlü bir yapıdır. Köprü kuzeyden üçüncü açıklık üzerinde harpuşda yaparak yükselir.

Sızır Eskiköy Ören Yeri : Sızır kasabasının güneydo u girişinde eskiköy adıyla anılan mevkidedir. Elde edilen buluntular bu bölgenin çok eski bir yerleşim merkezi oldu unu göstermektedir. Kayalık ve yeşil bir alan içerisinde bulunan bu bölgede birçok ma ara vardır. Bölgenin do usunda bulunan ça şak mevkiinde yüze yakın ma ara bulunmaktadır. Bunlardan bazıları çeşitli nedenlerden dolayı tahrip olmuştur. Eskiköy'de necip'in ini adıyla anılan ma ara yeraltı şehrini andırmaktadır. 25-30 m.'ye kadar içerisine girilebilmekte ve içeride odalara ayrılmaktadır. Yine bu bölgenin güneydo usunda bulunan Köşkbaşı adıyla anılan yerde bir Köşk bulundu u, burada bulunan arkeolojik kalıntılardan anlaşılmaktadır. Maalesef bu kalıntılar zaman içerisinde bilinçsizce halk tarafından çeşitli yerlerde kullanılarak tahrip edilmiştir.

Sızır'da bu ören yerlerinden başka; Karacaören ve Dendeliz ören yeri ile kasabanın kuzeybatısında ormanlık bir alan içerisinde bulunan Çatalsay mevkiinde de bir su sarınıcı kalıntısı bulunmaktadır. Bütün bu kalıntılardan Sızır'ın Roma ve Bizans döneminde yerleşim merkezi oldu u sanılmaktadır.

Sızır Kalesi : Sızır kasabasının şu andaki yerleşim merkezi olup, görünen kalıntı yoktur. Kasabanın merkezinde bulunan Hüyük'ün çevresi çok önceleri su ile çevrili oldu u, zamanla suların çeşitli tabii nedenlerden çekildi i ve Roma Kralı Sezar zamanında buraya bir kale yapıldı ı tahmin edilmekte, bundan dolayı Sızır'ın adının Sezar'dan geldi i söylenmektedir. Kale üzerinde bulunan mahalle şimdi Kalebaşı mahallesi olarak anılmaktadır.

Di er bir rivayete göre de bu bölgede fazla suyun sızması sonucu önceleri Sızar diye anıldı ı sonradan Sızır'a dönüştürüldü ü ifade edilmektedir.
Boludan MAHMUT