Golova'nin en uzak koyudur. Ayni zamanda baska bir ilcenin sinirlari gecilerek ulasilan ve Kelkit cayinin icinden gectigi tek koydur. Tum arazisinin bir yayla ozelligi ve guzelliginde olan koye bu nedenle Yayla cayi denmistir.Yukari ve Asagi Koy ya da Yayla cayi ve Kolbasi isimli iki mahalleden meydana gelmistir. Yukari Koy'un 1 km. asagisinda (guney kisminda) yer alan mahalle, tariha bir kalenin eteklerinde ve kayaliklarin onunde, Kelkit cayinin kenarindadir. Kisin ulasim vermeyen bir yol ve gecit vermeyen irmakla Yukari Koy'den ayrilir. Adeta dunyayla baglantisi kesilir. Bundan olsa gerek, Golova'da uydu antenlerinin bulundugu tek koy durumundadir.Koyun kuzeyinde Eli buyuk, guneyinde Berdiga daglan, dogusunda Zapa, batisinda ise Kiyi koy bulunmaktadir. Koyun tarihi ile ilgili olarak cesitli bilgi ve belgelere rastlanilmaktadir. Kalenin Bizanslilar tarafindan yaptirildigi, Osmanlilarin burayi fethiyle sebinkarahisar'a bagli bir koy oldugu, kale etrafindaki koyle birlikte cesitli yerlerden gelenlerin yerlesmesiyle Yukari Koy'un meydana ciktigi gorulmektedir. Yayla ihtilafi nedeniyle yapilan tapu kaydi incelemelerinde Berdiga Mevkii Yaylasi'nin sebinkarahisar mutasarrifligina bagli Elige koyunun oldugu Giresun seriyye Sicilleri'nden cikarilmistir. Bu koyun tarihiyle ilgili olarak da onemli bir belge niteligindedir. Koye yerlesen ilk insanlarin seriyye Sicilleri'nde de yazdigi gibi Kamberogullari, Burusogullan, sahverdiogullari, Bircanogullari, Dedeogullan ve Horozogullan olduklari, bunlarin asagi ve yukari koye dagildiklari bugunku insanlarin da bunlardan meydana geldigini gormekteyiz. Turklerin yerlesmesiyle birlikte kale mevkiindeki Rum ve Ermeniler koyden ayrilmistir. Kalenin etrafi dendigi gibi bir Ermeni yerlesim alani degil, Musluman-Turk yerlesim alanidir. Mezarlarin durusu ve bina temellerinin yapisi bunu dogrular. Kale ise zamanla islerligini yitirdiginden, sarp olmasindan ve diger sebeplerden dolayi harap haldedir. uc noktada sur kalintilarinin bulundugu kalenin icinden irmaga inen bir merdiven, cesitli hizmet birimleri ve magaralar bulunmaktadir. ust kisminin topraklarla dolmasi, bu birimlerin ortulmesine sebep olmustur. iyi bir kazi calismasiyla kale, koy ve Golova'nin tarihine isik tutulabilir. 1000'e yaklasan nufusun ancak 100 kadari koyde surekli kalmaktadir. Digerleri sehre gocmustur, ancak koyun guzelligi insanlarin koyden kopmasina mani olmustur. Kulturel degerlerin cok iyi korundugu koyde ekonomi, tarim ve hayvanciliga dayanir. Basta cobanin bulunamamasi ve cesitli sebeplerden dolayi kucukbas hayvan yapilamamaktadir. Golova'nin en erken ve iyi sebzelerinin -ozellikle domates- yetistigi koyun dut ve cevizini de yad etmek lazimdir.


Kaynak: Golova Kaymakamligi