Konu Görünümü | Doğrusal Görünüm

vuslataozlem · 08-23-2008, 01:13 PM

MEMLÜKLER ZAMANINDA GÜRÜN İLÇESİ (III)
(M. S: 1401-1402)
Timur’un 1400 Yılında, Anadolu’yu istila ederek Sivas şehri’ni yakıp yıkmış olduğu tarihlerde, Dulkadirli ülkesi’nde Nasreddin Mehmed hüküm sürmekte, Sevli Beğ’in tam aksine Bayezit’in taraftarı olarak Timur’a düşmanca tavırlar sergiliyorlardı. Timur 1400 yılında Sivas şehrini kuşattığı zaman Dulkadirli Türkmenleri de O’nun Elbistan’ın kuzeyindeki yaylalarda otlayan atlarını çalarak onu yıpratmağa çalışıyorlardı. Türkmenlerin bu hareketlerinden dolayı Dulkadir ülkesi de Timur ordusunun saldırılarına maruz kaldı. Sivas’ı düşüren Timur, Dulkadirliler’i cezalandırmak için kuvvetlerini Elbistan üzerine doğru sevketti. Oğlu Şahruh’un yanında karayülük Osman Bey de olduğu halde, öncü kuvvetleri ile şehre yaklaşınca Türkmenler dağlara çekildiler. Şahruh’un bölgeden çekilmesiyle de Timur kevvetlerine saldırmaya devam ettiler. Timur, Elbistan’dan Malatya’ya kadar olan bölgeleri bve Behisni gibi şehirleri ele geçirerek Suriye üzerinden Anadolu’yu terkettikten sonra yine aynı yıl içerisinde yapmış olduğu Suriye seferinde de Dulkadirliler üzerine kuvvetler göndererek Tedmür yakınlarında göçebe bir halde yaşayan Türkmenleri dağıtarak mallarına el koydurttu. Sivas şehrini yakıp yıktıktan sonra daha ileri gitmeyen Timur bu defa ülkenin güney bölgelerine yönelerek Sivas’ın güneyindeki tüm bölgeleri Zamantı bölgesini, Elbistan, Darende ve Malatya bölgelerini ele geçirerek 1401 yılında Suriye’yi işgal etti. Timur’un bu harekatında, Karayülük Osman Bey kılavuzluk ediyordu. Timur bu seferlere katılması dolayısıyla başşehri Diyarbakır olmak üzere Diyarbakır ve havalisini Karayülük Osman Bey’e vermiş, o da az bir zamanda bu bölgede kendi devletini kurmuştur. Sivas şehrinin ele geçirilerek halkının kılıçtan geçirilmesi ve kentin yakılıp yıkılmasına çok üzülen Yıldırım Han bunlara neden olanları Mutahharten ve Karayülük Osman Bey’i cezalandırmak ve topraklarını da ele geçirerek bu işe son vermek maksadıyla önce Erzincan Emiri’nin üzerine yürüdü. Mutahharten’i yenerek kendisine bağladı. Fakat Emir Mutahharten bu kez yine Timur’u Yıldırım aleyhine kışkırtarak Anadolu’ya sefer düzenlemesine neden oldu. Bu arada Karakoyun’lu ülkesinin Timur tarafından ele geçirilmesinin ardından hükümdarı bulunan Kara Yusuf, Yıldırım Han’a sığınmıştı. Bu hadiseden sonra Timur ile Yıldırım arasındaki gerginlik daha da artmıştır. Emir Mutahharten’in teşvik ve şikayetiyle Yıldırım Han’dan, Karakoyunlu Hükümdarı Kara Yusuf’un geri verilmesi ya da Osmanlı Topraklarından çıkarılmasını istedi. Bunu şiddetlle reddeden Yıldırım ile Timur arasındaki Ankara Savaşı da böylece kaçınılmaz oluyordu.
1402 yılında yapılan savaşta Osmanlı hükümdarı yenilerek Timur’a esir olurken Anadolu bir kez daha Timur ordusunca istila ediliyordu. Bazı tarihi kaynaklara göre; Sivas’ın düşüşü üzerine harekete geçen Yıldırım Bayezıd Han, Sivas şehrini geri almış ve ardından Timur’un yanında yer alan Mutahharten’in üzerine yürüyerek 1401 yılının Temmuz ayında Kemah kalesi’ni ele geçirmiştir. Fakat, yaklaşan Timur tehlikesi yüzünden 1401 yılında yapılan anlaşmayla Sivas ve havalisi, Timur tehlikesi nedeniyle 1401 yılında yapılan bir anlaşma ile Memlükler’e bırakılmıştır. Diğer bir çok tarihi kaynağa göre de; Timur’un Anadolu’yu terketmesinden sonra Anadolu’da meydana gelen faydalalan Dulkadirliler, Mısır Memlüklü Sultanı Melik Eşref’in teşvik ve desteğiyle bu bölgeye gelerek tekrar yerleşmişlerdir. Memlükler’e bağlı olan Dulkadirli Beyliği, Sivas ve havalisini(Şarkışla, Altınyayla ve Ulaş ilçelerinin kapladığı sahaları 1402 yılına kadar), güney bölgelerini Zamantı (Pınarbaşı) dahil olmak üzere Tohma Havzası’nın bulunduğu Gürün ve Darende ve Kangal ilçelerini, Malatya’dan Divriğiye kadar olan tüm sahayı 1402 yılından 1405 yılına kadar ele geçirmişlerdi. Bazı tarihi kaynaklara göre de, Timur, Sivas ve havalisini Yıldırım Bayezıd Han’ı yendikten sonra Anadolu’dan ayrılırken Al-i tarihinin II. Cildinin 27. sayfasında belirtildiği gibi Sivas’ı Kara Yülük Osman Beğ’e bırakmıştır.
1402 yılında yapılan Ankara Savaşıyla Yıldırım Han’ın yenilerek esir düşmesinin ardından Anadolu beylikleri tekrar kuruldu. Osmanlı Devleti fetret devrine girdi. Yıldırım Han’ın üç oğlu Süleyman Çelebi Edirne’de, İsa Çelebi Bursa’da, Mehmed Çelebi Amasya’da kendi beyliklerini kurarak bağımsızlıklarını ilan ettiler. 28 Temmuz 1402 Ankara Bozgununundan sonra başlayan Osmanlı Fetret döneminde Sivas’a Kadı Burhaneddin Ahmed’in damadı Mezid Beğ, Timur’dan menşur alarak hakim olmuştur. Amasya, tokat, Sivas ve Canik çevresinde Karadevlet Şah Kubadoğlu, İnaloğlu, Gözleroğlu, Köpekpğlu, Mezid Beğ gibi eşkıya nüfuzlarından ve fırsattan yararlanarak birer beylik kurmaya yeltenmişlerdi. Mezid Beğ’den şikayetçi olan halk, durumu Çelebi Mehmed’e bildirerek onu şikayet ettiler. Çelebi Mehmed de Sivas üzerine güvenilir beylerinden Bayezıd paşa’yı görevlendirdi.
XV. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunda saltanat kavgalarının yaşandığı dönemlerde, Bu durumdan faydalanmak isteyen Mezid bey Sivas’ı kısa bir süre ele geçirmiş ise de şehir tekrar Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Bu sırada Amasya’da bulunan Yıldırm Bayezıd’ın oğlu Mehmed Çelebi, veziri Bayezıd Paşa’yı Sivas üzerine yollamış ve Bayezıd Paşa, teslim olması karşılığında Mezid Beğ’e bir takım tekliflerde bulunduysa da, kabul etmemesi üzerine Bayezıd Paşa Sivas üzerine yürüyüp Burhaneddin’in taraftarlarını yenerek Mezid Bey’i tutsak etti. Sivas’a girip kaleyi ele geçirince, mecburiyet karşısında teslim olan Mezid Beğ, affedilerek Sivas’a vali olarak atanmıştır. İkinci defa Osmanlılar’ın egmenliği altına giren Sivas’ta kadı Burhaneddin ailesinin etkileri bir süre daha devam etmiştir. Mezid Beğ, Köpekoğlu Süleyman Beğ ve Karamanoğulları’nın teşvikiyle bir kez daha bağımsızlığını ilan ettiyse de 1407 de bir defa daha affedilmiş ve Sivas Beylerbeyliğine Yıldızoğlu Mehmet Paşa atanmıştır. Köpekoğlu Hüseyin Bey’de bu arada Kadı Burhaneddin’in oğlu Zeynel Abidin’i alarak Malatya taraflarına kaçtı. Mezid Bey, Yakut Paşa’nın hatırından dolayı bağışlandı. Sivas Beylerbeyliğine Yıldızlı oğlu Muhammet Paş atandı. Osmanlıdaki saltanan mücadelecesinden yararlanan Köpekoğlu Hüseyin Bey, 1413’te Sivas’a hücum edip Sivas Beylerbeyi Mehmet Paşa’yı öldürerek yerine Kadı Burhaneddin’in oğlu Zeynel Abidin’i geçirmişti. Bunun üzerine Osmanlılar Sivas’ı ikinci kez Mezit Bey’e verdiler ve Amasya’dan yeterli askerle yola çıkan Mezid Bey ansızın Sivas’a girip asileri ele geçirmiştir. Mezid Bey’in Sivas’taki beyliğinin süresi bilinmemektedir. Tacu’t-Tevarih ve Müneccimbaşı tarihinin açıklamalarından Sivas’ın 805/1402-1403 yılı içinde Çelebi Mehmet’in eline geçtiği anlaşılmaktadır. Bazı Osmanlı tarihlerine göre Ankara olayından sonra Sivas’ı elde ettiğine göre bir yıldan fazla olması gerekir. Bu Mezid olayı 805/1402-1403’ ten 810/1407-1408 yılına kadar beş yıl sürmüştür. Dolayısıyla Sivas ve havalisinin tamamen Osmanlı devletinin hakimiyetine girmesi, 1407/1408 yıllarında vukubulmuştur.
Timur’un Yıldırım Bayezıt’ı 1402 yılında meydana gelen Ankara Savaşı’nda yenerek esir almasından sonra Darende ve yöresi tekrar Memlukler idaresine geçmiştir. Timur’un Anadolu’yu terketmesinin ardından Anadolu’da meydana gelen otorite boşluğundan ve Mısır Memlükleri’nin taht mücadelelerinden faydalanan Dulkadirliler, Memlükler’e ait olan Sivas’ın güney bölgelerini Zamantı (Pınarbaşı) dahil olmak üzere Tohma Havzası’nın bulunduğu bölgeleri (Bugünkü Gürün ve Darende İlçeleri) Malatya’ya kadar olan tüm sahayı 1402 yılından 1405 yılına kadar ele geçirdiler.
Diğer tarihi kaynaklara göre; bu bölgelerde daha önceden hüküm sürmekte olan ve Memlüklüler’e bağlı bulunan beğler Memlüklü Sultanı’nın destek ve teşvikiyle Timur’un Anadolu’dan ayrılmasından sonra bu bölgelere tekrar gönderilerek yerleştirildiler. Diğer taraftan Dulkadirliler’in elinden çıkmış olan Zamantı, Elbistan, Gürün, Darende, Malatya, Besni gibi bölgeler Yıldırım Bayezit’in Timur’a yenilmesinden sonra bu bölgeler tekrar Dulkadirliler’in eline geçmiştir. Çünkü Oruç Beğ Tarihi’nde; ”Yıldırım Han, bu bölgeleri 1398 tarihinde ele geçirdiği zaman bu bölgelerin beğleri Memlüklüler’in yanına kaçmışlardı. Hep burada oturuyorlardı. Ne zamanki Yıldırım Han, Timur’a yenildi. İşte bu tarihten itibaren Mısır Memlüklü Sultanı Melik Eşref’in teşvik ve desteğiyle bu beyler geri yerlerine gönderildiler”denmektedir.
Bütün bu bilgilere göre, Darende ve havalisinin 1402 yılından itibaren Dulkadirliler’in eğemenliği altına girmiş olduğunu göstermektedir. Bu tarihten sonra Memlükler, Dulkadirliler eliyle bu bölgelere” hükmetmeye başladılar. Bu tarihten sonra Memlüklüler (Dulkadirliler eliyle) hükmetmeye başladılar. Dolayısıyla Darende ve havalisi 1402 yılından itibaren Memlükler’e bağlı olan Dulkadirliler’in eğemenliği altına girmiş bu tarihten Yavuz Sultan Selim Han’n 1516 yılında yapmış olduğu Mercidabık Savaşı’na kadar bu beyliğin eğemenliği altında kalmıştır. [278]

MEHMET ALİ ÖZ

Emrullah · 09-16-2008, 07:18 AM

emeğine sağlık

Benzeyen Konular
Konu:		Yazar	Cevaplar:	Görüntüleyenler:	Son Mesaj
	Minik Gürünlülerden Gürün Yanlama halayı	kangallı58	2	84	10-02-2008 04:10 PM Son Mesaj: retina
	İŞTE GÜRÜN BEYPINAR KÖYÜNÜN GURURU	vuslataozlem	1	167	09-18-2008 12:54 PM Son Mesaj: 34mekan58vatan
	CUMHURBAŞKANI ABDULLAH GÜL, GÜRÜN STANDINDA...	kangallı58	3	91	09-17-2008 10:34 AM Son Mesaj: kadirhan58
	Gürün Gökpınar Gölünün yenı Hali	kangallı58	4	174	09-16-2008 12:52 PM Son Mesaj: kangallı58
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ-38	vuslataozlem	7	167	09-16-2008 07:30 AM Son Mesaj: Emrullah
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ-1	vuslataozlem	1	59	09-16-2008 07:28 AM Son Mesaj: Emrullah
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ -2	vuslataozlem	1	38	09-16-2008 07:27 AM Son Mesaj: Emrullah
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ-3	vuslataozlem	1	44	09-16-2008 07:27 AM Son Mesaj: Emrullah
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ-4	vuslataozlem	1	45	09-16-2008 07:27 AM Son Mesaj: Emrullah
	GÜRÜN İLÇESİ TARİHİ-5	vuslataozlem	1	44	09-16-2008 07:26 AM Son Mesaj: Emrullah