Adıyla özdeşleşen, ekmeğini taştan çıkaran köy: Kayaören
Köyün kuruluşu tam olarak bilinmemekle birlikte,1630’lu yıllara dayandığı anlatılmaktadır. Rivayete göre, Malatya’nın Darende İlçesi’nden göç eden 9 kardeşten biri, şimdiki lakabıyla Mıstığın Salihler
(son temsilcilerden, Mustafa Yılmaz’lar) 1630 yıllarında, köye yerleşmiştir. Daha sonra sırasıyla köye gelen sülaleler Delimutfaoğulları (Bugünkü temsilcileri Aligil; Dündar, Sayan ve Akpınar aileleri), Yakup Ağagil (Kaya sülalesi), Gölcükten gelen Genç sülalesi ve en sonunda, Cevizli mahallesindeki Vahit Ağagil ile Alucukgil (Aluç sülaleleri) köyün nüfusunu oluşturmaktadır. Başta Hititler olmak üzere birçok ve kavime ev sahipliği yapan bölgede, bazı tarihi eser kalıntılarına rastlanmıştır. Yeni yol yapımı sırasında “Kilisepeği” olarak bilinen yerde Rumlardan kalma kilisenin kalıntılarına rastlanmıştır. Bu sebeplerden dolayı köyün birçok yerinde define avcıları kazı çalışmaları yapmıştır.

COĞRAFİ YAPISI

Eski adı “Kesirosun” olan Kayaören, ilçe merkezinin doğusunda Kelkit Vadisi’nin kuzey yamacında kurulmuştur. Merkeze uzaklığı 13 km. olan köy, Sivas il merkezine 195 km mesafededir. Cevizli (Melesün) adında bir de mahallesi bulunan Kayaören, güneyinde Topçulu, doğusunda Yalnıztepe, batısında Kadife köyleri ile kuzeyinde Kalınpınar Yaylası’na komşudur. Topçulu’nun üstünde Köntes Tepesi’nin dibinde, Akseki Köyü karşısında yerleşik, üst tarafı çam ve pelit ormanı bulunan Kayaören’in manzarası çok güzeldir.

NÜFUS YAPISI

Kayaören ile 5 km uzaklıktaki Cevizli Mahallesi’nin arazi yapısının engebeli olması sebebiyle tarım yapma imkânı kısıtlıdır. Bu sebeple köy çok sayıda göç vermiş olup, yerleşik nüfus az sayıdadır. Son yapılan nüfus sayımına göre köyün nüfusu 195 kişidir. Çoğunluğu İstanbul’a göçen Kayaörenlilerden, az olsa Ankara, Adana ve Almanya’da yaşayanlar vardır. İstanbul’daki Kayaörenliler, Kağıthane, Sarıyer ve Ümraniye ilçelerinde yoğun olarak ikamet etmektedirler. Kayaören ve Cevizli Mahallesini temsil eden İstanbul merkezli iki ayrı dernek bulunmaktadır. 1999 yılında kurulan Kayaören Köyü Cevizli Mahallesi Derneği merkezi, Sarıyer Pınar Mahallesi’ndedir. Haziran 1999 yılında kurulan Kayaören Köyü Derneği merkezi ise Kağıthane, Sanayi Mahallesin’de bulunmaktır.

EKONOMİ

Köyün arazi yapısının engebeli olması sebebiyle tarım çok gelişmemiştir. Köy halkı, köy içerisindeki çeşmelerin giderinde yaptıkları havuzlarla bahçelerini sulayarak sebze ve meyve yetiştirmektedir. Kayaörenliler, ihtiyaç fazlası yetiştirdikleri meyve ve sebzeleri ilçe pazarında satarak bütçelerine katkı sağlamaktadır. Köy ceviziyle meşhurdur. Ceviz ağaçlarının çok olmasından Kayaören merkeze bağlı Melesün’ün ismi Cevizli olarak değiştirilmiştir. Kayaören’de daha çok hayvancılık yapılmaktadır. Küçükbaş hayvan olarak kara keçi ve koyundan yetiştirilirken, son yıllarda ormanlara zarar verdiği gerekçesiyle kara keçi yetiştiriciliği yapılmamaktadır. Büyükbaş hayvancılık ise son dönemde besi şeklini almıştır. Köyden İstanbul’a her yıl Kurban Bayramı öncesi çok sayıda kurbanlık getirilmektedir. Köyde ayrıca orman işçiliği önemli geçim kaynağıdır.

ULAŞIM

İlçe merkezine 13 km uzaklıktaki Kayaören’e Kadife Köyü üzerinden bağlantılı stabilize yol ile ulaşılmaktadır. Bu yola alternatif olarak Topçulu üzerinden 7 km uzunluğundaki toprak yolla Kelkit Vadisi’nde bulunan D-80 karayoluna bağlanılmaktadır. Kayaören, bu yol üzerinden Suşehri İlçesi’ne 30 km mesafededir. Cevizli Mahallesine ulaşım ise aynı yollar üzerinden sağlanmaktadır. Cevizli, Koyulhisar’a 18 km mesafededir.

YÖNETİM

Kayaören muhtarlık oluşundan sonra sırasıyla uzun bir süre Cevizli Mahallesinden Vahit Ağa, Merkez mahallesinden Bodur Ahmet, Deli Mustafa oğlu Süleyman Aluç muhtarlık yapmışlardır. Süleyman Aluç, 44 yıl muhtarlık yaparken 2004 yılı mahalli seçimlerde göreve şimdiki Muhtar Yunus Kaya’ya devretmiştir.

AFETLİ YAŞAM

Kayören geçmiş yıllarda bir çok afetle karşı karşıya kalmıştır. Köntes Tepe’den kaya düşmesi, Körük Bayırı ve ormandan gelen sel baskınlarının çok sık yaşandığı Kayaören’de şimdi de heyelan tehlikesiyle karşı karşıya kalınmıştır. Kayaören Merkez Mahallesi’nin alt kısmında bulunan Topçulu Mezrası’nın heyelan yüzünden taşınması ile köylüyü bir de toprak kayması sıkıntısı sarmıştır. Cevizli Mahallesi’nde de aynı sıkıntılar söz konusudur.

Eğitim seviyesi yüzde 90'ın üstünde

Kayaören Merkez ve Cevizli mahallelerinde de ilkokul bulunurken, öğrenci yetersizliği sebebiyle eğitim verilememekte. Öğrenciler eğitimine taşımalı eğitim kapsamında ilçe merkezinde devam etmekteler. Geçmiş yıllarda ilkokuldan sonra eğitimini devam ettiren kişi sayısı çok azken, son yıllarda bu oran önemli miktarda artarak yüzde 90’lara kadar çıkmıştır.

Tek gâyemiz hizmet etmek

Kayaören Köyü Kalkındırma Kültür ve Dayanışma Derneği 30 Haziran 1999 yılında kurulmuştur. Derneğini kurucu Başkanı Mehmet Turan Kaya’dan sonra görevi devralan ve hâlâ bu görevde bulunan Elvan Tarık Dündar’ın başkanlığı döneminde bir çok sosyal etkinliğe imza atılmıştır. Etkinlikler kapsamında dernek üyeleri için Çanakkale gezisi düzenlenmiş, Hanımlar Kolu tarafından İstanbul’daki tarihi ve mânevi değeri olan yerler gezilmiştir. Çocukları da unutmayan dernek yönetimi, değişik zamanlarda tiyatroya götürmüştür.

KAYAÖREN YAYLALARI

Kayaören’de hayvancılığın önemli geçim kaynağı olması sebebiyle yaz aylarında yaylaya göçülmektedir. Köyde kalanlar hasatla uğraşırken, yaylaya gidenler ise hayvanların etinden sütün ve yününden kışlık giyecek ve yiyecek hazırlarlar. Kayaören’in yaylaları şunladır:

DEREYURT YAYLASI (KISMEN FAAL)

Köyün kuzey doğusunda kalmaktadır. Köye araçla yaklaşık 1 saat uzaklıktaki yayla, kullanılmadığı için evlerin sadece duvarları ayakta kalmıştır. Yaylanın kuzey doğusunda Çukuroba Köyü, güney doğusunda Yalnıztepe Köyü, güney batısında Kayaören, batısında ise Kadife Köyü Akbulut Mahallesi bulunmaktadır.

BAŞYURT YAYLASI (KISMEN FAAL)

Köyün kuzeyindeki yayla, Kayaören’e yaklaşık olarak 3 saat uzaklıktadır. Ulaşımı şu an hayvanla olup, yakınına kadar traktör gitmektedir. Yayla evleri kullanılmadığından sadece duvarları kalmıştır. Yaylanın doğusunda Çukuroba Köyü, güney batısında İkizyaka Köyü ve yaylası, güneyinde Kadife Köyü Akbulut Mahallesi bulunmaktadır.

KALINPINAR YAYLASI (TAM FAAL)

Kayaörenlilerin halen yaz aylarında göç ettiği yaylaya, Koyulhisar’a bağlı Ortakent Nahiyesi yolundan ulaşılmaktadır. Yayla köye, araçla yaklaşık olarak 1 saat uzaklıktadır. Yayla İkizyaka Köyü’nün kuzeydoğusundaki sırttan başlayıp, Gökçekent (Naipli) Bucağı’nın Ilvat Köyü üzerine kadar devam etmektedir. Rakımın 2 bin metre civarında ulaştığı arazide, orman bulunmadığı için halk tarafından “Kır” veya “Kalınpınar” denmektedir. Kalınpınar; mıntıkası otu, bol, arazisi çok geniştir. Üzerinde Koyulhisar’ın Yalnıztepe, Yağcılar, Sütlüce, Kayaören köyleri ve Kayaören Köyü Cevizli Mahallesi yaylaları vardır. Bu köylerin tümü yaz aylarında Kalınpınar’daki yaylalara çıkarlar.

MANEVİ DİNAMİKLER

Vadide evliyalardan Alibaba’nın türbesi Kayaören köyünün kuzeyinde Cevizli yolu üzerindeki kendi adıyla anılan tepede bulunmaktadır. Derneğin başlattığı etkinlik vasıtası ile Alibaba, her yıl temmuz ayının ilk cumartesi günü kurbanlar kesilip mevlit okutularak anılmaktadır.

ŞEHİT ve GAZİLER

İstiklal Savaşı yıllarında milli mücadeleye destek olan Kayaörenlilerden Salih oğlu Azimet Dündar, savaş sonrası devlet tarafından İstiklal madalyası ile ödüllendirilmiştir. Mardin’in Nusaybin ilçesinde jandarma komando olarak vatani görevi yaptığı sırada askeri aracın mayına çarpması sonucu 3 Kasım 2003 yılında şehit düşen 5 askerden biri Kayaören nüfusuna kayıtlı Süleyman ve Mediha’dan olma Nuh Kaya’dır. Şehit asker Nuh Kayanın naşı, köy mezarlığında defnedilirken, mezarı başında bayrak dalgalanmaktadır.