Nefis Terbiyesi Ne Demektir?

--------------------------------------------------------------------------------

Bir tarladan iyi mahsul almanin yolu, tarlanin iyi islenmesinden gecer. Eger tarlaya iyi bir bakim yapilmazsa, yabani otlar ve dikenler her tarafi istila eder. iste, insanin nefsi de tarla gibidir. Eger terbiye edilmezse, kotu kabiliyetler boy gosterir. Eger iyi bir terbiyeden gecse, ondan cok istifade edilir.
Ham petrolun aritilmasi gibi, nefsin de tezkiyesi (kotu sifatlardan arindirilmasi) soz konusudur. Bir kisim tasavvuf ehli, nefsin yedi mertebesinden bahsederler. Bunlar:
1. Nefs-i emmare
2- Nefs-i levvame
3. Nefs-i mutmainne
4. Nefs-i radiyye
5. Nefs-i mardiye
6. Nefs-i mulheme
7. Nefs-i zekiyyedir. (1)
Nefsin, terbiyeden gecmemis hali, nefs-i emmaredir. (2) Bu haldeki nefis, siddetle kotulugu emreder. Gunahlara dalmak ister.
Kendini kinayan nefse ise, nefs-i levvame denir. (3) Bu mertebedeki nefis, gunahlardan dolayi kendini kinamaya baslar, pismanlik duyar.
Terbiyenin ilerlemesiyle, nefis mutmainne mertebesine cikar; Allah-dan gelen her seyi riza ile karsilar. Allah-in razi oldugu bir vaziyet kazanir. ilahi ilhamlara mazhar olur. Arinmis bir nefis haline gelir. ilk hali, terbiye edilmemis vahsi bir ata, son hali ise terbiye edilmis ve sahibine cok faydali uysal bir ata benzetilebilir.
Bilindigi gibi, sirklerde gosteride kullanilan aslanlar daha kucukten terbiye edilirler. Gosteri sirasinda, ara sira agizlarina yatistirici hap verilir. Ta ki, ormandaki gunlerini hatirlamasinlar, sahiplerini parcalamasinlar. Onun gibi, nefsin terbiyesine de kucuk yaslardan baslamak; ayrica her gun, nefse hitap eden ve onu yatistiran hakikatlerden okumak gerekir. Yoksa, yillarca terbiyeden gecmis bir nefis, firsatini buldugunda tekrar eski haline donmeye musaittir. Nasil ki, bir yaya bastigimizda, onu yere kadar egeriz. Fakat, ayagimizi gevsettigimiz olcude, o basini kaldiracaktir. Nefis de boyledir. iyi bir terbiyeyle sesini keser. Uygun bir ortam buldugunda, tekrar hukmunu icra eder.
Bazi zatlar, -nefs-i oldurmek- tabirini kullanirlar. Bunun da bir nefis terbiyesi oldugunu kabulle beraber, nefsin mahiyetinde yer alan duygularin, kabiliyetlerin hayra yonlendirilmesinin daha isabetli olacagi kanaatindeyiz. Mesela, herkeste siddetli bir hirs var. Hirsin sesini tamamen kesmek yerine, bu hirsin hayirli islere yonlendirilmesi daha faydali olacaktir. O zaman, yaptigi ibadeti, hizmeti yeterli gormeyecek, daha ilerisini elde etmeye calisacaktir. (4)
Nefis, terbiyeyi kabule musaittir. Mesela, herkesin fitratinda cimrilik vardir. islami bir terbiyeyle, cimri bir insanin cok comert bir insan haline gelmesi mumkundur.
Nefsin fitri hali, deli dolu akan bir nehre benzer. Terbiye edilmis hali ise, bu nehrin onune bir baraj yapilip, cevrenin hem aydinlatilmasi, hem de sulanmasi gibidir.
Kaynaklar:
1. Yazir, VIII, 5817.
2. Yusuf, 53.
3. Kiyame, 2.
4. Bu konuda bkz. Nursi, Mektubat, s. 33-34

(ALINTIDIR)

emeğine sağlık

yüreğine emeğine sağlık

gönlüme sağlık