Sağlık

İSHAL VE TEDAVİ

Tüm dünyada en önemli ölüm sebepleri bulaşıcı hastalıklardır. İshalli hastalıklar da bunlar içinde önemini korumaya devam etmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü ishali; 24 saatte üç kereden fazla sulu dışkılama veya sadece anne sütü ile beslenen bebeklerde ise her zamankinden daha sık ve sulu dışkılama” olarak tanımlamaktadır.

Her yıl dünyada 5 yaşın altındaki çocuklarda 1 milyar ishal görülmekte ve 2.2 milyon çocuk ölmektedir. Bunların % 80’i 2 yaş altı çocuklardır ve akut dehidratasyon (hızlı gelişen sıvı kaybı) en sık ölüm sebebidir.

İshalli hastalıklar sadece akut sıvı kaybı ve ölüme yol açmaları nedeniyle değil, beslenme bozukluğu, büyümenin etkilenmesi ve uygunsuz ilaç kullanımına da yol açmaktadır.

İshalli hastalıklar;

- Akut ishal

- Dizanteri

- İnatçı ishal

olarak üç gruba ayrılır.

Akut ishaller 14 günden kısa süren dışkıda kan olmayan ishallerdir. Dizanteri kanlı dışkılama olarak tanımlanmaktadır. En sık görülen ishal sebebi virüslerdir (rotavirüs).

İshalde bazı risk faktörleri tanımlanmıştır. İshallerin önlenmesinde şu faktörlerin bilinmesi önem taşır:

1- 6 ay sadece anne sütü ile beslenmeme

2- Biberon ve emzik kullanımı

3- Pişmiş yiyeceklerin oda sıcaklığında beklemesi, temiz olmayan su kullanımı, tuvaletten sonra ellerin sabunlanmaması, evde yeterli kanalizasyonun bulunmaması ishalli hastalıkların riskini artırmaktadır.

Çocuğa ait risk faktörleri ise;

- İlk yıl emzirmesinin devam etmemesi

- Malnütrisyon (beslenme bozukluğu) olarak sayılabilir.

İshalli hastalıklar en sık 6-11. aylarda görülür. Bakterili ishaller en sık yaz aylarında görülürken rotavirüs tüm yıl, özellikle de kış aylarında sıktır.

Etkenin bilinmesi akut ishal vakalarının çoğunda tedavi yaklaşımını değiştirmemektedir.

Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen temel prensipler şunlardır;

- Sıvı ve elektrolit dengesinin korunması

- Beslenmenin sürdürülmesi

- İshal kesici ilaçların kullanılmaması

- Antibiyotiklerin sınırlı kullanımı olarak özetlenebilir.

Sıvı kaybı küçük çocuklarda birkaç saat içerisinde gelişebilir, bu nedenle değerlendirilmesi tedavi yaklaşımının temelini oluşturur.

İshali başlayınca emzirilmesi ve beslenmesi kesilen, su verilmeyen çocuklar anne sütü almamış ve biberonlu beslenmekte olan çocuklar günde 8 veya daha sık sulu dışkı çıkaran çocuklar, günde 2 kez veya daha sık kusan çocuklar, 12 aydan küçük bebekler anormal sıvı kaybından dolayı risk altındadırlar.

Hafif sıvı kaybında vücut ağırlığının % 3-5 kaybedilmiştir. İlk bulgu susuzluktur.

Orta derecede sıvı kaybında (ağırlık kaybı % 6-9) susuzluğun yanı sıra, bıngıldakta çökme, huzursuzluk, idrar miktarında azalma, dudaklarda ve ağızda kuruma, elde ve ayaklarda soluklaşmalar görülür.

Ağır sıvı kaybında vücut sıvısının % 10’u kaybedilmiştir.

İshalli Çocuklara Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?

Su Verin:

İshal olan çocukların çoğunda başlangıçta su kaybı yoktur ve evde tedavi ile sıvı ve elektrolit kayıpları karşılanabilir. Sıvı kaybını evde karşılamak için; su, çorba, pirinç suyu, ayran, elma suyu gibi sıvılar verilebilir. 6 aylıktan küçük ve henüz ek gıdaya başlamamış bebeklerde emzirme sıklaştırılmalıdır. Bebek aldığı taktirde aralarda kaynatılmış soğutulmuş su verilebilir.

Önerilen sıvı miktarı: Her ishalli dışkıdan sonra 2 yaşın altındakilere ½-1 çay bardağı, 2 yaştan büyüklere ½-1 su bardağı olup, daha fazla içmek isteyen çocuklara alabildiği kadar verilmelidir.

Beslenmesini Sürdürün:

Anne sütüne devam edin, daha sık emzirin. Anne sütü almıyorsa her zamanki mamasına devam edin. Eğer 6 aydan büyükse ve ek gıdaya başlamışsa, kısa aralıklarla, zengin protein ve enerji içeren yumuşak püre şeklindeki yiyeceklerden (yoğurt, patates püresi, iyi pişmiş et, pirinç lapası) taze hazırlayarak verin.

Potasyum bakımından zengin olan muz püresi, taze meyve suları içirin. Çocuğu yemeye teşvik edin ve günde en az 6 öğün yedirin.

Çocuğun durumu 3 günde düzelmiyor veya aşağıdaki belirtileri gösteriyorsa hemen doktora götürün. Bu belirtiler:

- Çok fazla dışkılama,

- Yemek yememe ve su içememe,

- Tekrarlayan kusmalar,

- Ateş,

- Belirgin susama,

- Dışkıda kan görülmesi

Hafif ve orta derecede sıvı kaybı olan çocukların 4-6 saat süreyle sağlık kuruluşunda ORS tedavisi (ağızdan rehidratasyon sıvısı) almaları gerekir. Sıvı kaybı olmayan bir çocuğa ORS verilmemelidir.

Her dışkıdan sonra verilecek ORS miktarları:

0-2 yaş : ½-1 çay bardağı

2-10 yaş : ½-1 su bardağı

10 yaş üzeri : İstediği kadar

sıvı kaybı düzeldiyse anne ishal tedavisini evde uygulamak üzere eve gönderilir.

Ağır sıvı kayıplarında hastaneye yatırılarak tedavisi yapılır.

İshali tedavi amaçlı birçok ilaç mevcuttur. Çoğunun sistemik toksik etkisi vardır. Bu nedenle 2-3 yaş altında kullanılmaması gereken ilaçlardır. Genel olarak bu tür ilaçlar ishal tedavisinde kullanılmamalıdır.

İshal tedavisinde sadece, dizanteri ve kolera vakalarında antibiyotik kullanımının yeri vardır.

Bebeğin ilk 6 ay sadece emzirme yoluyla beslenmesi, en az bir yıl emzirilmesi, emzik ve biberon kullanılmaması gereklidir. Ayrıca yiyecek, su ve el temizliğinin sağlanması, kanalizasyon hizmetlerinin düzeltilmesi, aşılamalarının tam yapılması çocukları ishale karşı koruyacaktır.

İshal olan çocuğun beslenmesinin devam ettirilmesi, uygun sıvıların verilmesi sıvı kaybını engelleyecektir.

Tüm bunların başarılması sağlık çalışanları kadar toplum eğitiminde önemli yeri olan basın-yayın kuruluşlarının, temiz su ve kanalizasyon hizmeti sağlayarak belediyelerin işbirliği ile mümkün olacaktır.



KAYNAK:

Doç. Dr. V.Meltem ENERGİN

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

× DİKKAT! Bu sayfada yer alan bilgiler tamamen bilgilendirme amaçlı olup, güncelliğini yitirmiş veya değişmiş olabilir. Asla hekimin hastasını muayene etmesi, tanı koyması ve tedavi etmesi yerine geçmez. Burada yer alan bilgilerden kaynaklı doğabilecek problemlerden kesinlikle web sayfamız sorumlu tutulamaz. Sayfaya giren herkes bu maddeleri kabul etmiş sayılır.